پیشگیری چیست؟
پیشگیری از سرطان به اقداماتی گفته میشود که با هدف کاهش احتمال ابتلا به سرطان انجام میشوند. با پیشگیری از سرطان، تعداد موارد جدید ابتلا به سرطان در یک گروه یا جامعه کاهش مییابد و در نتیجه انتظار میرود تعداد مرگومیر ناشی از سرطان نیز کمتر شود.
برای پیشگیری از بروز سرطان، پژوهشگران عوامل خطر و عوامل محافظتکننده را بررسی میکنند.
- هر عاملی که احتمال ابتلا به سرطان را افزایش دهد، عامل خطر سرطان (Cancer Risk Factor) نامیده میشود.
- هر عاملی که احتمال ابتلا به سرطان را کاهش دهد، عامل محافظتکننده در برابر سرطان (Cancer Protective Factor) نام دارد.
برخی از عوامل خطر سرطان قابل اجتناب هستند، اما بسیاری از آنها قابل تغییر نیستند. برای مثال، سیگار کشیدن و به ارث بردن برخی ژنها هر دو از عوامل خطر بعضی از انواع سرطان محسوب میشوند، اما تنها سیگار کشیدن قابل پیشگیری است.
انجام منظم فعالیت بدنی و داشتن رژیم غذایی سالم میتواند از عوامل محافظتکننده در برابر برخی سرطانها باشد. دوری از عوامل خطر و افزایش عوامل محافظتکننده ممکن است خطر ابتلا به سرطان را کاهش دهد، اما به این معنا نیست که فرد هرگز به سرطان مبتلا نخواهد شد.
امروزه روشهای مختلف پیشگیری از سرطان در حال بررسی و مطالعه هستند.
اطلاعات کلی درباره سرطان آندومتر
نکات کلیدی
- سرطان آندومتر بیماریای است که در آن سلولهای بدخیم (سرطانی) در بافت آندومتر ایجاد میشوند.
- سرطان آندومتر بیشتر در زنان یائسه دیده میشود.
سرطان آندومتر چیست؟
سرطان آندومتر بیماریای است که در آن سلولهای بدخیم (سرطانی) در بافت آندومتر ایجاد میشوند.
آندومتر داخلیترین لایه پوشاننده رحم است. رحم اندامی توخالی و عضلانی در لگن زنان است که جنین در دوران بارداری در آن رشد میکند. در بیشتر زنانی که باردار نیستند، طول رحم حدود ۳ اینچ (حدود ۷٫۵ سانتیمتر) است.
آناتومی دستگاه تولیدمثل زنان
دستگاه تولیدمثل زنان از اندامهای زیر تشکیل شده است:
- رحم
- تخمدانها
- لولههای فالوپ
- دهانه رحم (سرویکس)
- واژن
رحم از دو بخش اصلی تشکیل شده است:
- میومتر (Myometrium): لایه عضلانی خارجی رحم
- آندومتر (Endometrium): پوشش داخلی رحم
سرطان آندومتر با سرطان عضله رحم تفاوت دارد. سرطان عضله رحم سارکوم رحم (Uterine Sarcoma) نامیده میشود.
برای کسب اطلاعات بیشتر، به مطلب درمان سارکوم رحم مراجعه کنید.
سایر خلاصههای اطلاعاتی PDQ مرتبط با سرطان آندومتر
- غربالگری سرطان آندومتر
- درمان سرطان آندومتر
سرطان آندومتر بیشتر در چه افرادی دیده میشود؟
سرطان آندومتر عمدتاً در زنان پس از یائسگی رخ میدهد و میانگین سن تشخیص آن حدود ۶۰ سال است.
بین سالهای ۲۰۱۲ تا ۲۰۲۱، تعداد موارد جدید سرطان آندومتر در زنان سفیدپوست اندکی افزایش یافت و در زنان سایر گروههای نژادی و قومی، سالانه حدود ۲ تا ۳ درصد افزایش داشت.
همچنین، بین سالهای ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۲، تعداد مرگهای ناشی از سرطان آندومتر سالانه اندکی کمتر از ۲ درصد افزایش یافته است.
پیشگیری از سرطان آندومتر
نکات کلیدی
- پرهیز از عوامل خطر و افزایش عوامل محافظتکننده ممکن است به پیشگیری از سرطان آندومتر کمک کند.
عوامل خطری که احتمال ابتلا به سرطان آندومتر را افزایش میدهند عبارتاند از:
- هایپرپلازی آندومتر
- استروژن
- تاموکسیفن
- چاقی، افزایش وزن، سندرم متابولیک و دیابت
- عوامل ژنتیکی
عواملی که خطر ابتلا به سرطان آندومتر را کاهش میدهند عبارتاند از:
- بارداری و شیردهی
- روشهای پیشگیری از بارداری هورمونی
- کاهش وزن
- فعالیت بدنی
هنوز مشخص نیست که آیا عوامل زیر بر خطر ابتلا به سرطان آندومتر تأثیر دارند یا خیر:
- مصرف میوهها، سبزیجات و ویتامینها
- محصولات مراقبت از مو، از جمله رنگ مو، مواد دکلره، هایلایت، صافکنندههای مو و مواد فر دائم
- کارآزماییهای بالینی پیشگیری از سرطان برای یافتن روشهای مؤثر پیشگیری از سرطان انجام میشوند.
- روشهای جدید پیشگیری از سرطان آندومتر نیز در قالب کارآزماییهای بالینی در حال بررسی هستند.
پرهیز از عوامل خطر و افزایش عوامل محافظتکننده ممکن است به پیشگیری از سرطان کمک کند.
اجتناب از عوامل خطر سرطان میتواند به پیشگیری از برخی سرطانها کمک کند. این عوامل خطر شامل مواردی مانند سیگار کشیدن، اضافهوزن یا چاقی، و نداشتن فعالیت بدنی کافی هستند.
از سوی دیگر، افزایش عوامل محافظتکننده، مانند ترک سیگار و ورزش منظم نیز ممکن است خطر ابتلا به برخی سرطانها را کاهش دهد.
درباره راههای کاهش خطر ابتلا به سرطان، با پزشک یا سایر اعضای تیم مراقبتهای سلامت مشورت کنید.
عواملی که خطر ابتلا به سرطان آندومتر را افزایش میدهند
هایپرپلازی آندومتر
هایپرپلازی آندومتر به ضخیم شدن غیرطبیعی آندومتر (پوشش داخلی رحم) گفته میشود. این وضعیت بهخودیخود سرطان نیست، اما در برخی موارد میتواند به سرطان آندومتر منجر شود.
استروژن
استروژن هورمونی است که بهطور طبیعی در بدن تولید میشود و نقش مهمی در رشد و حفظ ویژگیهای جنسی زنانه دارد. همچنین، استروژن میتواند بر رشد برخی سرطانها، از جمله سرطان آندومتر، تأثیر بگذارد.
قرار گرفتن در معرض استروژن از راههای زیر میتواند خطر ابتلا به سرطان آندومتر را افزایش دهد:
درمان هورمونی فقط با استروژن
در زنانی که پس از یائسگی، تخمدانهایشان دیگر استروژن تولید نمیکنند یا به دلیل جراحی تخمدانهایشان برداشته شده است، ممکن است برای جبران کمبود این هورمون، استروژن تجویز شود. این درمان هورموندرمانی (Hormone Therapy یا HT) نام دارد.
استفاده از هورموندرمانی که فقط حاوی استروژن باشد، خطر ابتلا به سرطان آندومتر را افزایش میدهد و هرچه مدت استفاده از استروژن طولانیتر باشد، این خطر بیشتر خواهد شد.
به همین دلیل، درمان با استروژن بهتنهایی معمولاً فقط برای زنانی تجویز میشود که رحم ندارند.
درمان ترکیبی استروژن و پروژستین
زمانی که استروژن همراه با پروژستین (نوع دیگری از هورمونها) مصرف شود، به آن هورموندرمانی ترکیبی استروژن–پروژستین گفته میشود.
در زنان یائسه، این نوع درمان خطر سرطان آندومتر را افزایش نمیدهد، اما در مقابل میتواند خطر ابتلا به سرطان پستان را بیشتر کند.
برای اطلاعات بیشتر، به مطلب پیشگیری از سرطان پستان مراجعه کنید.
شروع زودهنگام قاعدگی
شروع قاعدگی در سنین پایین باعث میشود بدن برای مدت طولانیتری در معرض استروژن قرار گیرد و در نتیجه خطر ابتلا به سرطان آندومتر افزایش یابد.
یائسگی دیررس
زنانی که در سنین بالاتر وارد یائسگی میشوند، مدت بیشتری در معرض استروژن قرار دارند و به همین دلیل خطر ابتلای آنها به سرطان آندومتر بیشتر است.
نداشتن سابقه بارداری
در دوران بارداری، سطح استروژن پایینتر است. بنابراین زنانی که هرگز باردار نشدهاند، در مقایسه با زنانی که سابقه بارداری دارند، مدت طولانیتری در معرض استروژن قرار میگیرند و به همین دلیل خطر ابتلا به سرطان آندومتر در آنها افزایش مییابد.
تاموکسیفن
تاموکسیفن (Tamoxifen) یکی از داروهای گروه تعدیلکنندههای انتخابی گیرنده استروژن (Selective Estrogen Receptor Modulators یا SERMs) است.
تاموکسیفن در برخی بافتهای بدن، مانند رحم، رفتاری مشابه استروژن دارد، اما در بافتهای دیگر، مانند پستان، اثرات استروژن را مهار میکند.
از این دارو برای پیشگیری از سرطان پستان در زنانی که در معرض خطر بالای ابتلا به این بیماری هستند استفاده میشود.
با این حال، مصرف تاموکسیفن به مدت بیش از دو سال خطر ابتلا به سرطان آندومتر را افزایش میدهد. این خطر در زنان یائسه بیشتر است.
رالوکسیفن
رالوکسیفن (Raloxifene) نیز از داروهای گروه SERMs است و برای پیشگیری از کاهش تراکم استخوان در زنان یائسه استفاده میشود.
برخلاف تاموکسیفن، رالوکسیفن در رحم اثرات مشابه استروژن ندارد و تاکنون شواهدی مبنی بر افزایش خطر سرطان آندومتر در اثر مصرف آن گزارش نشده است.
چاقی، افزایش وزن، سندرم متابولیک و دیابت
چاقی یا افزایش وزن در بزرگسالی خطر ابتلا به سرطان آندومتر را افزایش میدهد.
چاقی با چندین عامل خطر دیگر نیز ارتباط دارد، از جمله:
- افزایش سطح استروژن
- تجمع چربی در ناحیه شکم
- سندرم تخمدان پلیکیستیک
- کمبود فعالیت بدنی
سندرم متابولیک
ابتلا به سندرم متابولیک خطر سرطان آندومتر را افزایش میدهد.
سندرم متابولیک مجموعهای از اختلالات است که شامل موارد زیر میشود:
- تجمع چربی در اطراف کمر
- بالا بودن قند خون
- افزایش فشار خون
- بالا بودن سطح تریگلیسرید خون (نوعی چربی موجود در خون)
دیابت نوع ۲
ابتلا به دیابت نوع ۲ ممکن است خطر ابتلا به سرطان آندومتر را افزایش دهد.
عوامل ژنتیکی
بر اساس شواهد علمی معتبر، زنانی که برخی اختلالات ژنتیکی خاص را دارند، بیشتر در معرض ابتلا به سرطان آندومتر هستند.
سندرم لینچ
سندرم لینچ (Lynch Syndrome) یک بیماری ارثی است که در اثر تغییر (جهش) در برخی ژنها ایجاد میشود.
زنانی که به سندرم لینچ مبتلا هستند، در مقایسه با زنانی که این سندرم را ندارند، خطر بسیار بیشتری برای ابتلا به سرطان آندومتر دارند.
سندرم تخمدان پلیکیستیک و سندرم کودن
سندرم تخمدان پلیکیستیک (Polycystic Ovary Syndrome یا PCOS) که یک اختلال هورمونی ناشی از عملکرد تخمدانها است و همچنین سندرم کودن (Cowden Syndrome)، هر دو از بیماریهایی هستند که با افزایش خطر ابتلا به سرطان آندومتر ارتباط دارند.
سابقه خانوادگی
زنانی که یکی از بستگان درجه یک آنها (مادر، خواهر یا دختر) سابقه ابتلا به سرطان آندومتر داشته باشد، بیش از سایر زنان در معرض خطر ابتلا به این بیماری قرار دارند.
عواملی که خطر ابتلا به سرطان آندومتر را کاهش میدهند
بارداری و شیردهی
در دوران بارداری و همچنین شیردهی، سطح هورمون استروژن در بدن پایینتر است. به همین دلیل، خطر ابتلا به سرطان آندومتر در زنانی که سابقه بارداری دارند، کمتر از زنانی است که هرگز باردار نشدهاند.
همچنین، شیردهی نیز خطر ابتلا به سرطان آندومتر را کاهش میدهد.
روشهای هورمونی پیشگیری از بارداری
مصرف داروهای هورمونی پیشگیری از بارداری که حاوی ترکیب استروژن و پروژستین هستند (قرصهای خوراکی ترکیبی جلوگیری از بارداری)، خطر ابتلا به سرطان آندومتر را کاهش میدهد.
اثر محافظتی این نوع قرصها با افزایش مدت زمان مصرف بیشتر میشود و حتی ممکن است سالها پس از قطع مصرف نیز ادامه داشته باشد.
با این حال، مصرف قرصهای جلوگیری از بارداری با افزایش خطر برخی عوارض نیز همراه است. در طول مصرف این داروها، احتمال بروز موارد زیر افزایش مییابد:
- لخته شدن خون
- سکته مغزی
- حمله قلبی
این خطرات بهویژه در زنانی که سیگار میکشند و بیش از ۳۵ سال سن دارند بیشتر است.
سایر روشهای هورمونی پیشگیری از بارداری
دادههای جدید نشان میدهد که برخی روشهای هورمونی پیشگیری از بارداری که داخل رحم قرار میگیرند (مانند برخی انواع دستگاههای داخل رحمی یا IUDهای هورمونی) نیز ممکن است خطر ابتلا به سرطان آندومتر را کاهش دهند.
کاهش وزن
هنوز مشخص نیست که کاهش وزن بهتنهایی میتواند خطر ابتلا به سرطان آندومتر را کاهش دهد یا خیر.
با این حال، شواهد نشان میدهد جراحی چاقی (Bariatric Surgery)، که با ایجاد تغییر در دستگاه گوارش به کاهش وزن کمک میکند، خطر ابتلا به سرطان آندومتر را کاهش میدهد.
پس از انجام این نوع جراحی، بسیاری از بیماریهای مرتبط با چاقی، مانند:
- دیابت
- سندرم متابولیک
اغلب بهبود پیدا میکنند یا حتی برطرف میشوند.
البته جراحی چاقی نیز مانند هر عمل جراحی دیگری با خطراتی همراه است، از جمله:
- عفونت
- تشکیل لخته خون
- مشکلات تنفسی
- مشکلات قلبی
- عوارض گوارشی
فعالیت بدنی
فعالیت بدنی (ورزش) ممکن است خطر ابتلا به سرطان آندومتر را کاهش دهد.
منظور از فعالیت بدنی تنها ورزشهای برنامهریزیشده نیست، بلکه هرگونه فعالیت فیزیکی که فرد در محل کار، منزل یا در زندگی روزمره انجام میدهد نیز در این دسته قرار میگیرد.
هنوز مشخص نیست که آیا عوامل زیر بر خطر ابتلا به سرطان آندومتر تأثیر دارند یا خیر
میوهها، سبزیجات و ویتامینها
بر اساس شواهد موجود، رژیم غذایی حاوی موارد زیر تأثیر مشخصی بر خطر ابتلا به سرطان آندومتر نشان نداده است:
- میوهها
- سبزیجات
- فیتواستروژنها
- سویا
- ویتامین D
همچنین، مصرف مولتیویتامینها تأثیر اندک یا هیچ تأثیر قابلتوجهی بر کاهش خطر سرطانهای شایع، از جمله سرطان آندومتر، ندارد.
توضیح: این موضوع به معنای بیفایده بودن مصرف میوه و سبزیجات برای سلامت عمومی نیست؛ بلکه تاکنون شواهد کافی وجود ندارد که نشان دهد مصرف آنها بهطور اختصاصی خطر ابتلا به سرطان آندومتر را کاهش میدهد.
محصولات مراقبت از مو
از جمله:
- رنگ مو
- مواد دکلره
- هایلایت مو
- صافکنندههای مو
- مواد فر دائم
در حال حاضر، شواهد کافی برای اثبات ارتباط بین محصولات مراقبت از مو و سرطان آندومتر وجود ندارد.
با این حال، در یک مطالعه گذشتهنگر (Retrospective Study) احتمال وجود ارتباط بین برخی از این محصولات و سرطانهای رحم، از جمله سرطان آندومتر، مطرح شده است.
کارآزماییهای بالینی پیشگیری از سرطان
کارآزماییهای بالینی پیشگیری از سرطان با هدف یافتن روشهایی برای کاهش خطر ابتلا به انواع مختلف سرطان انجام میشوند.
برخی از این مطالعات بر روی افراد سالمی انجام میشوند که ممکن است در معرض خطر معمول یا افزایشیافته ابتلا به سرطان باشند.
برخی دیگر بر روی افرادی انجام میشود که قبلاً به سرطان مبتلا شدهاند و هدف از آنها جلوگیری از:
- عود سرطان
- یا بروز سرطان جدید (سرطان دوم)
است.
هدف برخی از این کارآزماییها بررسی این موضوع است که آیا اقداماتی که افراد در زندگی روزمره انجام میدهند میتواند از سرطان پیشگیری کند یا خیر. این اقدامات ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- مصرف بیشتر میوهها و سبزیجات
- انجام فعالیت بدنی منظم
- ترک سیگار
- مصرف برخی داروها
- مصرف ویتامینها
- مواد معدنی
- مکملهای غذایی
روشهای جدید پیشگیری از سرطان آندومتر
روشهای جدید پیشگیری از سرطان آندومتر در حال حاضر در کارآزماییهای بالینی در دست بررسی هستند.
