هدف‌گیری پروتئین DLAT: یک رویکرد نوین برای درمان مدولوبلاستومای گروه ۳ کودکان

فائزه محمدهاشم — Tue, 10 Jun 2025 04:25:19 +0000

مدولوبلاستوماهای گروه ۳: چالش‌ جدی در سرطان‌های مغزی کودکان

مدولوبلاستوما یکی از شایع‌ترین تومورهای مغزی دوران کودکی است که در بین آن‌ها، نوع گروه ۳ تهاجمی‌ترین و درمان‌ناپذیرترین نوع به شمار می‌رود و نقش قابل‌توجهی در مرگ‌ومیر ناشی از سرطان در کودکان دارد.

کشف هدف درمانی جدید: پروتئین DLAT

در پژوهشی منتشرشده در Cancer Cell، پژوهشگران با بررسی بیش از ۲ هزار ژن متفاوت در سلول‌های سرطانی، دریافتند که بیان بالای ژن DLAT (dihydrolipoyl transacetylase) با کاهش شانس بقاء بیماران ارتباط دارد. این ژن تحت کنترل مستقیم پروتئین c-MYC قرار دارد که نقش محوری در زیست‌شناسی مدولوبلاستومای گروه ۳ ایفا می‌کند.

نقش آنزیم‌های متابولیک در پایداری تومورها

مطالعه نشان داد که c-MYC خود تحت تأثیر آنزیم متابولیک isocitrate dehydrogenase 1 (IDH1) قرار دارد. مدل‌های آزمایشگاهی سلولی و حیوانی نشان دادند که DLAT نه‌تنها در مسیرهای متابولیکی و پاسخ به استرس اکسیداتیو نقش دارد، بلکه در برابر نوعی مرگ سلولی وابسته به مس به نام cuproptosis نیز حساس است.

مس و مرگ سلولی انتخابی در سلول‌های سرطانی

در حالی که مس برای رشد طبیعی مغز حیاتی است، افزایش یا کاهش بیش‌ازحد آن می‌تواند منجر به بیماری شود. پژوهشگران از مولکولی به نام elesclomol استفاده کردند که با افزایش سطح مس در سلول‌های توموری مدولوبلاستومای گروه ۳، باعث القای cuproptosis شد و توانست به‌طور مؤثر رشد تومورها را کاهش دهد.

موفقیت در مدل‌های حیوانی و امید به کاربرد بالینی

موش‌هایی که با elesclomol درمان شدند، عمر طولانی‌تری داشتند و سطح تومور در آن‌ها کاهش چشمگیری داشت. نکته مهم این است که elesclomol قادر است از سد خونی-مغزی عبور کند، حتی در دوزهای بسیار پایین، که این موضوع یکی از بزرگ‌ترین چالش‌ها در درمان‌های مغزی را برطرف می‌کند.

گام بعدی: کارآزمایی‌های بالینی و ترکیب با ایمونوتراپی

پژوهشگران معتقدند که elesclomol به‌ویژه برای بیمارانی که تومورهایشان بیان بالایی از c-MYC و DLAT دارند، مناسب است. آن‌ها اکنون در حال بررسی امکان ترکیب این دارو با ایمنی‌درمانی‌ها هستند و امیدوارند به‌زودی کارآزمایی‌های بالینی انسانی را آغاز کنند.

منبع:

Isocitrate dehydrogenase 1 primes group-3 medulloblastomas for cuproptosis. Cancer Cell, 2025; DOI: 10.1016/j.ccell.2025.04.013

تهیه و تنظیم: سید طه نوربخش

نظارت و تأیید: فائزه محمدهاشم-متخصص ژنتیک

این مطلب اولین بار در وب سایت سرطان.ایران. منتشر شد.

تومور مغزی کودکان چگونه شکل می‌گیرد؟

فائزه محمدهاشم — Sun, 08 Jun 2025 04:57:10 +0000

مدولوبلاستوما یکی از رایج‌ترین و خطرناک‌ترین تومورهای بدخیم دستگاه عصبی مرکزی در کودکان و نوجوانان است. این تومور در ناحیه مخچه، که مسئول هماهنگی حرکات است، رشد می‌کند و معمولاً به‌سرعت بزرگ می‌شود، به بافت‌های اطراف نفوذ می‌کند و می‌تواند متاستاز دهد. تنوع بالای زیستی این تومورها، درمان آن‌ها را به چالشی جدی بدل کرده است.

منشأ سلولی و زمان شروع تومور

تیمی از پژوهشگران در مرکز سرطان کودکان هاپ در هایدلبرگ (KiTZ)، مرکز تحقیقات سرطان آلمان (DKFZ) و بیمارستان دانشگاهی هایدلبرگ، با استفاده از تحلیل‌های تک‌سلولی، به بررسی زمان و منشأ دقیق ایجاد تومورهای تهاجمی مدولوبلاستوما پرداختند.

کنستانتین اوکونچنیکوف، نویسنده اول این مطالعه، توضیح می‌دهد:”ما هزاران سلول توموری را از نمونه‌های بیماران کودک مبتلا به مدولوبلاستوما از نظر ژنتیکی بررسی کردیم. این فناوری امکان بازسازی دقیق تاریخچه‌ تکامل تومور را فراهم می‌کند.”

تغییرات ژنتیکی اولیه و ثانویه

بر اساس این تحلیل‌ها، تومورها شامل دو دسته تغییر ژنتیکی هستند:

تغییرات اولیه که در مراحل بسیار زودهنگام رخ می‌دهند

تغییرات ثانویه که در مراحل پیشرفته‌تر ظاهر می‌شوند

یافته‌ها نشان می‌دهند که زیرگروه‌های بسیار تهاجمی مدولوبلاستوما، موسوم به گروه‌های ۳ و ۴، احتمالاً در فاصله بین سه‌ماهه نخست بارداری تا پایان سال اول زندگی کودک آغاز می‌شوند. این تومورها از سلول‌های پیش‌ساز نوع خاصی از سلول‌های عصبی تخصص‌یافته به‌نام سلول‌های unipolar brush منشأ می‌گیرند که در همان بازه زمانی رشد می‌کنند.

در این سلول‌ها، تغییرات وسیع کروموزومی رخ می‌دهد، مانند حذف یا اضافه شدن کروموزوم‌ها یا بازوهای کروموزومی، که احتمالاً به‌صورت تصادفی اتفاق می‌افتد.

ژن‌های سرطانی و رشد تومور

به‌گفته دکتر لنا کوچر، سرپرست مطالعه:”ما بر این باوریم که این تغییرات کروموزومی اولیه، آغازگر فرایند تومورزایی هستند و سال‌ها پیش از بروز علائم بالینی اتفاق می‌افتند.”

ژن‌های سرطانی معروف مانند MYC، MYCN و PRDM6 فقط در مراحل پیشرفته‌تر تومور دیده می‌شوند. این موضوع نشان می‌دهد که نقش این ژن‌ها بیشتر در رشد تومور، مقاومت به درمان و متاستاز است تا شروع اولیه سرطان.

چشم‌انداز تشخیص زودهنگام

این پژوهش نه‌تنها درک ما از منشأ و زمان آغاز تومورهای مغزی کودکان را متحول می‌کند، بلکه امکان‌سنجی روش‌های جدید تشخیص زودهنگام را نیز مطرح می‌کند.

دکتر کوچر می‌افزاید:”اگر در آینده بتوانیم روش‌هایی به‌اندازه کافی حساس برای شناسایی این تغییرات اولیه، مثلاً از طریق قطعات DNA در خون، توسعه دهیم، می‌توانیم گام بزرگی در جهت غربالگری زودهنگام نوزادان برداریم.”