نور خورشید؛ مفید اما خطرناک

نور خورشید نقشی کلیدی در سلامت انسان دارد، زیرا به تولید مواد مغذی ضروری مانند ویتامین D کمک می‌کند. با این حال، قرار گرفتن بیش‌ازحد در معرض آفتاب می‌تواند به‌طور قابل‌توجهی خطر ابتلا به سرطان پوست را افزایش دهد.

در یک مطالعه جدید که در Nature Communications منتشر شده است، پژوهشگران دانشگاه شیکاگو نشان می‌دهند که قرارگیری طولانی‌مدت در معرض پرتو فرابنفش (UV) باعث ایجاد واکنش‌های التهابی در سلول‌های پوست می‌شود؛ این حالت از طریق تخریب پروتئینی مهم به نام YTHDF2 رخ می‌دهد. این پروتئین مانند یک «دروازه‌بان» عمل می‌کند و مانع از تبدیل سلول‌های طبیعی پوست به سلول‌های سرطانی می‌شود. یافته‌ها نشان می‌دهد که YTHDF2 برای تنظیم متابولیسم RNA و حفظ سلامت سلولی ضروری است و می‌تواند پایه‌ای برای راهبردهای جدید در پیشگیری و درمان سرطان پوست باشد.

پرتوهای UV، التهاب و افزایش نرخ سرطان پوست

هر سال حدود ۵.۴ میلیون نفر در ایالات متحده به سرطان پوست مبتلا می‌شوند و بیش از ۹۰ درصد این موارد با قرارگیری بیش‌ازحد در معرض UV مرتبط است. این پرتوها می‌توانند DNA را تخریب کنند و استرس اکسیداتیو ایجاد کنند؛ اتفاقی که به التهاب منجر می‌شود و باعث قرمزی، درد و تاول‌های ناشی از آفتاب‌سوختگی می‌شود.

یو-یینگ هه (Yu-Ying He)، استاد بخش پوست دانشگاه شیکاگو، می‌گوید:

«ما علاقه‌مندیم بفهمیم چگونه التهاب ناشی از UV به بروز سرطان پوست کمک می‌کند.»

RNA یا ریبونوکلئیک اسید نقشی حیاتی در تبدیل اطلاعات ژنتیکی به پروتئین‌ها دارد. یکی از انواع مهم RNA، RNAهای غیرکُدکننده (non-coding RNAs) هستند که بدون تولید پروتئین، بیان ژن‌ها را تنظیم می‌کنند. این مولکول‌ها معمولاً یا در هسته سلول، جایی که DNA قرار دارد، یا در سیتوپلاسم فعالیت می‌کنند.

YTHDF2 چگونه از سلول‌های پوستی محافظت می‌کند؟

آزمایشگاه هه بر بررسی استرس‌های محیطی مانند پرتو UV و آرسنیک موجود در آب آشامیدنی و نحوه اختلال آن‌ها در مسیرهای مولکولی که منجر به سرطان می‌شوند تمرکز دارد. در این مطالعه، تیم تحقیقاتی چندین آنزیم را بررسی کردند و دریافتند که نور UV میزان پروتئین YTHDF2 را در سلول‌ها به‌طور چشمگیری کاهش می‌دهد.

YTHDF2 یک پروتئین «reader» است؛ یعنی توالی‌های RNA دارای تغییر شیمیایی N6-methyladenosine (m6A) را شناسایی می‌کند.

هه می‌گوید:

«وقتی YTHDF2 را از سلول‌های پوست حذف کردیم، التهاب ناشی از UV بسیار شدیدتر شد. این نشان می‌دهد که YTHDF2 نقش مهمی در مهار پاسخ‌های التهابی دارد.»

التهاب برای دفاع بدن ضروری است اما اگر کنترل نشود می‌تواند باعث بیماری‌های جدی از جمله سرطان شود. با این حال، مکانیسم‌های مولکولی دقیق مهار این پاسخ پس از آسیب UV همچنان به‌طور کامل مشخص نیستند.

RNA غیرکُدکننده، حسگرهای ایمنی و استرس UV

با استفاده از روش‌های چند-اُمیک (multi-omics) و آزمون‌های سلولی، پژوهشگران نشان دادند که YTHDF2 به RNA غیرکُدکننده‌ای به نام U6 متصل می‌شود؛ مولکولی دارای m6A که در دسته snRNA قرار می‌گیرد.

در شرایط استرس UV، سلول‌های سرطانی مقادیر بیشتری از RNA نوع U6 انباشته می‌کنند. این RNAهای اصلاح‌شده می‌توانند با گیرنده Toll-like receptor 3 (TLR3) که یک حسگر ایمنی فعال‌کننده مسیرهای التهابی مرتبط با سرطان است، تعامل برقرار کنند.

به‌طور غیرمنتظره، این تعاملات در ساختارهایی به نام آندوزوم اتفاق می‌افتادند؛ بخشی از سلول که معمولاً در بازیافت مواد نقش دارد، نه در حضور snRNAها.

هه توضیح می‌دهد:

«زمان زیادی صرف کردیم تا بفهمیم RNAهای غیرکُدکننده چگونه وارد آندوزوم می‌شوند، چون محل معمول فعالیت‌شان نیست. برای اولین بار نشان دادیم که پروتئینی به نام SDT2، RNA نوع U6 را وارد آندوزوم می‌کند و YTHDF2 نیز همراه آن منتقل می‌شود.»

یک سیستم پایش سلولی برای جلوگیری از التهاب بیش‌ازحد

وقتی YTHDF2 و RNA نوع U6 دارای m6A وارد آندوزوم می‌شوند، YTHDF2 مانع از فعال شدن TLR3 توسط این RNA می‌شود. اما در غیاب YTHDF2—مانند زمانی که UV آن را تخریب می‌کند—RNA نوع U6 آزادانه به TLR3 متصل می‌شود و پاسخ‌های التهابی آسیب‌زا را فعال می‌کند.

هه می‌گوید:

«مطالعه ما یک لایه جدید از تنظیم زیستی را آشکار می‌کند؛ یک سیستم پایش از طریق YTHDF2 که بدن را از التهاب بیش‌ازحد و آسیب التهابی محافظت می‌کند.»

این مسیر تازه‌توصیف‌شده می‌تواند راه را برای راهبردهای جدید پیشگیری یا درمان سرطان پوست ناشی از UV از طریق هدف‌گیری تعاملات RNA–پروتئین باز کند.

منبع:

Seungwon Yang, Yan-Hong Cui, Haixia Li, Jiangbo Wei, Gayoung Park, Ming Sun, Michelle Verghese, Emma Wilkinson, Teresa Nam, Linnea Louise Lungstrom, Xiaolong Cui, Tae Young Ryu, Jing Chen, Marc Bissonnette, Chuan He, Yu-Ying He. YTHDF2 regulates self non-coding RNA metabolism to control inflammation and tumorigenesis. Nature Communications, 2025; 16 (1) DOI: 10.1038/s41467-025-64898-7

تهیه و تنظیم: سید طه نوربخش

نظارت و تأیید: فائزه محمدهاشم-متخصص ژنتیک

این مطلب اولین بار در وب سایت سرطان.ایران. منتشر شد.

خورشید، لامپ‌های خورشیدی و دستگاه‌های برنزه کننده، همگی اشعه ماوراء بنفش (UV) ساطع می‌کنند. قرار گرفتن در معرض اشعه ماوراء بنفش باعث پیری زودرس پوست و آسیب‌هایی می‌شود که می‌تواند منجر به سرطان پوست شود.

افراد در هر سن و رنگی از پوست باید مدت زمانی را که در معرض آفتاب هستند، به خصوص بین اواسط صبح و اواخر بعد از ظهر، محدود کنند و از سایر منابع اشعه ماوراء بنفش، مانند تخت‌های برنزه کننده، اجتناب کنند. به خاطر داشته باشید که اشعه ماوراء بنفش توسط شن، آب، برف و یخ منعکس می‌شود و می‌تواند از شیشه جلو و پنجره‌ها عبور کند. اگرچه سرطان پوست در بین افرادی با رنگ پوست روشن شایع‌تر است، اما افراد با هر رنگ پوستی می‌توانند به سرطان پوست مبتلا شوند، از جمله افرادی که پوست تیره دارند.

برای محافظت از پوست خود در برابر نور خورشید، این نکات را رعایت کنید.

• از کلاه لبه‌دار پهن که تمام صورت، گردن و گوش‌های شما را بپوشاند، استفاده کنید. کلاه‌های بیسبال و برخی از آفتاب‌گیرها فقط از قسمت‌هایی از پوست شما محافظت می‌کنند.
• برای محافظت از پوست اطراف چشم، از عینک آفتابی استفاده کنید که اشعه ماوراء بنفش را مسدود می‌کند.
• لباس‌های آستین بلند و شلوار بلند بپوشید. پارچه‌های تیره و بافت‌دار تنگ بهترین گزینه هستند. برخی از پارچه‌ها دارای ضریب محافظت در برابر اشعه ماوراء بنفش (UPF) هستند. هرچه این ضریب بالاتر باشد، محافظت در برابر نور خورشید بیشتر است.
• از محصولات ضد آفتاب با فاکتور محافظت در برابر آفتاب (SPF) حداقل ۱۵ استفاده کنید. (بعضی از پزشکان استفاده از محصولی با SPF حداقل ۳۰ را پیشنهاد می‌کنند.) ۳۰ دقیقه قبل از بیرون رفتن، مقدار توصیه شده محصول را روی پوست بدون پوشش بمالید و هر دو ساعت یا بعد از شنا یا تعریق دوباره آن را بمالید.

به خاطر داشته باشید که اشعه خورشید …

• بین ساعت ۱۰ صبح تا ۴ بعد از ظهر در قوی‌ترین حالت خود هستند
• می‌تواند از لباس‌های نازک، شیشه جلو، پنجره‌ها و ابرها عبور کند
• توسط شن، آب، برف، یخ و سنگفرش منعکس می‌شوند

تهیه و تنظیم: سید طه نوربخش

نظارت و تأیید: فائزه محمدهاشم-متخصص ژنتیک

این مطلب اولین بار در وب سایت سرطان.ایران. منتشر شد.

مرحله‌بندی به فرآیند ارزیابی میزان گسترش سرطان در بدن و محل‌های درگیری آن گفته می‌شود. در مورد ملانوما، برای تشخیص و تعیین مرحله از آزمایش‌هایی مانند نمونه‌برداری (بیوپسی)، آزمایش‌های خون، بررسی‌های ژنتیکی (به‌ویژه برای شناسایی جهش BRAF) و معاینه فیزیکی استفاده می‌شود. همچنین ممکن است تصویربرداری‌هایی مانند عکس‌برداری با اشعه X، سی‌تی‌اسکن، ام‌آر‌آی، PET اسکن و سونوگرافی برای بررسی پخش شدن سرطان (متاستاز) و مرحله‌بندی دقیق انجام شود. این اطلاعات به تیم درمانی کمک می‌کند تا بهترین برنامه درمانی را برای شما تنظیم کنند.

در مرحله‌بندی سرطان، اندازه تومور، محل آن و میزان گسترش آن به اندام‌های دیگر بررسی می‌شود. سیستم مرحله‌بندی مورد استفاده در ملانوما سیستم TNM نام دارد که توسط کمیته مشترک سرطان آمریکا (AJCC) تعریف شده است:

T (تومور): اندازه و عمق تومور اولیه در پوست و وجود یا عدم وجود زخم یا پارگی (اولسر) در سطح آن را توصیف می‌کند.

N (نودها): بیانگر درگیری غدد لنفاوی است.

M (متاستاز): نشان می‌دهد آیا سرطان به اندام‌های دوردست پخش شده است یا نه.

نتایج آزمایش‌های شما برای تعیین مقادیر T ،N و M به کار می‌روند و در نهایت مرحله کلی بیماری از 0 تا IV مشخص می‌شود.

فهرست مطالب

ملانوما چگونه مرحله‌بندی می‌شود؟

ملانوما چگونه درمان می‌شود؟

جراحی

ایمونوتراپی

درمان هدفمند

شیمی‌درمانی

پرتودرمانی

کارآزمایی‌های بالینی

تصمیم‌گیری در مورد درمان

ملانوما چگونه مرحله‌بندی می‌شود؟

مرحله‌بندی ملانوما بر اساس موارد زیر انجام می‌شود:

اندازه تومور

درگیری غدد لنفاوی و تعداد غدد درگیر

وجود یا عدم وجود متاستاز به سایر اندام‌ها

مرحله‌بندی می‌تواند در چندین زمان مختلف از روند درمان انجام شود. این سیستم بسیار پیچیده است، اما در ادامه خلاصه‌ای از آن ارائه می‌شود. برای جزئیات دقیق‌تر، با تیم درمانی خود صحبت کنید:

مرحله :I

IA: تومور کمتر از 0.8 میلی‌متر، بدون اولسر.

IB: تومور <0.8میلی‌متر با اولسر، یا 0.8تا ۱ میلی‌متر (با یا بدون اولسر).

مرحله II:

IIA: تومور ۱ تا ۴ میلی‌متر با یا بدون اولسر.

IIB: تومور ۲ تا ۴ میلی‌متر با اولسر، یا >۴ میلی‌متر بدون اولسر.

IIC: تومور >۴ میلی‌متر با اولسر.

مرحله III:

درگیری غدد لنفاوی بدون متاستاز دوردست، ممکن است اندازه تومور متفاوت باشد.

مرحله IV:

سرطان به اندام‌های دوردست مانند ریه، کبد یا مغز گسترش یافته است.

ملانوما چگونه درمان می‌شود؟

درمان بر اساس مرحله سرطان، سن، وضعیت عمومی سلامت و نتایج آزمایش‌ها تعیین می‌شود و ممکن است شامل موارد زیر باشد:

جراحی

رایج‌ترین روش درمان ملانوما در مراحل اولیه است. بسته به مرحله، ممکن است شامل:

برداشت وسیع (Wide excision): برداشت کامل تومور همراه با حاشیه‌ای از پوست سالم برای اطمینان از خارج‌سازی کامل سرطان.

نمونه‌برداری از غدد لنفاوی نگهبان (Sentinel Node Biopsy): با تزریق ماده رنگی/رادیواکتیو، نخستین غدد لنفاوی احتمالی درگیر شناسایی و بررسی می‌شوند.

برداشت کامل غدد لنفاوی (Lymphadenectomy): در صورت مثبت بودن غدد نگهبان.

جراحی میکروگرافیک Mohs: در موارد خاص ملانوما، برای برداشت لایه به لایه با بررسی همزمان زیر میکروسکوپ.

قطع عضو: در موارد نادر و پیشرفته در نواحی مانند انگشتان.

ایمونوتراپی

ایمونوتراپی به استفاده از دارو برای کمک به سیستم ایمنی بدن جهت مبارزه با سرطان گفته می‌شود. نمونه‌هایی از داروهای ایمونوتراپی که برای درمان ملانوما به کار می‌روند عبارت‌اند از پمبرولیزومب (pembrolizumab) و دوستارلیماب(dostarlimab) . هر دوی این داروها از دسته‌ی مهارکننده‌های ایمنی نقاط وارسی (immune checkpoint inhibitors)  هستند که با مسدود کردن پروتئینی به نام PD-1 عمل می‌کنند. با مهار PD-1، این داروها به سیستم ایمنی کمک می‌کنند تا اندازه‌ی تومور را کاهش دهد یا سرعت تقسیم سلول‌های سرطانی را کند کند.

سایر مهارکننده‌های نقاط وارسی ایمنی که ممکن است برای درمان ملانوما استفاده شوند شامل آتزولیزومب (atezolizumab) است که PD-L1 را مهار می‌کند، ایپیلیمومب (ipilimumab) که CTLA-4 را مسدود می‌سازد، و رلاتلیماب (relatlimab) که پروتئین LAG-3 را هدف قرار می‌دهد.

سایر درمان‌های ایمونوتراپی که ممکن است در درمان ملانوما مورد استفاده قرار گیرند عبارت‌اند از: اینترلوکین-۲ (interleukin-2 یا IL-2)، talimogene laherparepvec و کرم ایمیکویمود (imiquimod cream).

شیمی‌درمانی

داروهایی که سلول‌های سرطانی را در سراسر بدن از بین می‌برند. داروهای رایج:

Dacarbazine

Temozolomide

Paclitaxel و نوع protein-bound آن

Cisplatin

Carboplatin

پرتودرمانی

با استفاده از پرتوهای پرانرژی برای از بین بردن سلول‌های سرطانی، معمولاً در موارد زیر:

وقتی جراحی امکان‌پذیر نباشد (در مراحل اولیه)

پس از جراحی برای کاهش احتمال عود

برای کاهش علائم در مراحل پیشرفته (پرتودرمانی تسکینی)

کارآزمایی‌های بالینی

ممکن است برای دسترسی به درمان‌های نوین و آزمایشی، شرکت در یک کارآزمایی بالینی توصیه شود.

تصمیم‌گیری درباره‌ی درمان

تیم درمانی شما را در تصمیم‌گیری فعالانه مشارکت می‌دهد. ممکن است گزینه‌های مختلفی به شما پیشنهاد شود و این موضوع اضطراب‌زا باشد. اما معمولاً چند هفته فرصت دارید تا اطلاعات بیشتری کسب کرده، نظر پزشکان مختلف را جویا شوید و تصمیمی بگیرید که با شرایط و ترجیحات شما هماهنگ باشد. این تصمیم، شخصی و منحصر‌به‌فرد است. مشورت با خانواده و دوستان می‌تواند کمک‌کننده باشد، اما در نهایت شما باید با برنامه‌ی درمانی خود احساس راحتی داشته باشید.

تهیه و تنظیم: سید طه نوربخش

نظارت و تأیید: فائزه محمدهاشم-متخصص ژنتیک

این مطلب اولین بار در وب سایت سرطان.ایران. منتشر شد.

ملانوما نوعی سرطان پوست است که در سلول‌های ملانوسیت آغاز می‌شود؛ این سلول‌ها مسئول تولید ملانین در بدن هستند. ملانین همان رنگ‌دانه‌ای است که به پوست، مو و بخش‌هایی از چشم رنگ تیره می‌بخشد. ملانوما می‌تواند در هر نقطه‌ای از بدن که ملانوسیت وجود دارد ایجاد شود؛ ازجمله پوست (بستر ناخن‌ها، کف پا، پوست سر)، چشم‌ها و غشاهای مخاطی پوشاننده سینوس‌ها، دستگاه گوارش و واژن.

فهرست مطالب

عوامل خطر

غربالگری

نشانه‌ها و علائم ملانوما

تشخیص ملانوما

مرحله‌بندی ملانوما

درمان

عوامل خطر

مهم‌ترین عامل خطر ملانوما، تابش اشعه فرابنفش (UV) خورشید است. سایر عوامل خطر عبارت‌اند از:

پوست روشن

سابقه آفتاب‌سوختگی‌های شدید همراه با پوست‌اندازی

استفاده از تخت‌های برنزه‌کننده

داشتن خال‌های متعدد

افزایش سن

سابقه شخصی یا خانوادگی سرطان پوست غیرملانوما

غربالگری

بهترین روش غربالگری برای ملانوما، معاینه کامل پوست است. در معاینات دوره‌ای، ممکن است پزشک پوست شما را بررسی کند، اما بررسی شخصی پوست نیز بسیار مهم است. شناخت دقیق پوست خود و بررسی‌های منظم باعث می‌شود هر تغییری را زودتر متوجه شوید و به پزشک اطلاع دهید.

خال‌هایی که از نظر ویژگی‌های زیر (ABCDE) مشکوک تلقی می‌شوند باید بررسی شوند:

عدم تقارن (Asymmetry): اگر دو نیمه خال مشابه نباشند

مرز نامنظم (Border): لبه‌های خال باید واضح و یکنواخت باشند

رنگ (Color): وجود چند رنگ یا تغییر رنگ در خال

قطر (Diameter): بزرگ‌تر بودن خال از پاک‌کن انتهای مداد

تغییرات (Evolution): هرگونه تغییر در ظاهر، رنگ، شکل یا برجستگی خال

نشانه‌ها و علائم ملانوما

خال‌ها یا ضایعات پوستی دارای ویژگی‌های ABCDE می‌توانند نشانه‌های اولیه ملانوما باشند. در مراحل پیشرفته‌تر، ضایعه ممکن است ملتهب، ترشح‌دار، زخم‌شده یا دچار خونریزی شود. اگر ضایعه تشخیص داده نشود، ممکن است اولین نشانه، علائم متاستاز (گسترش سرطان به اندام‌های دیگر) باشد.

تشخیص ملانوما

اگر پزشک به ملانوما مشکوک باشد، بیوپسی انجام خواهد داد. دو نوع بیوپسی استفاده می‌شود:

بیوپسی برداشت کامل (Excisional): کل ضایعه برداشته می‌شود

بیوپسی برداشت جزئی (Incisional): فقط بخشی از ضایعه برداشته می‌شود

در هر دو روش، بافت زیر ضایعه نیز برای بررسی عمق تهاجم برداشته می‌شود. سپس گزارش پاتولوژی توسط متخصص پوست‌شناسی آسیب‌شناسی (درماتوپاتولوژیست) تهیه شده و به پزشک ارسال می‌گردد. این گزارش برای تصمیم‌گیری درباره درمان ضروری است.

مرحله‌بندی ملانوما

برای مرحله‌بندی ملانوما از سیستم TNM استفاده می‌شود:

T (تومور): عمق نفوذ تومور به پوست و وجود زخم یا زخم‌شدگی روی آن

N (غدد لنفاوی): گسترش سرطان به غدد لنفاوی

M (متاستاز): گسترش سرطان به اندام‌های دیگر

مرحله‌بندی از مرحله I (بیماری محدود) تا مرحله IV (بیماری پیشرفته) متغیر است.

درمان

درمان اولیه ملانوما معمولاً جراحی است. در این روش، کل ضایعه همراه با مقداری از بافت سالم اطراف آن (برداشت گسترده موضعی) برداشته می‌شود.

اصطلاحات رایج در جراحی:

حاشیه‌ها (Margins): بافت اطراف ضایعه

حاشیه منفی: بافت سالم برداشت‌شده فاقد سلول‌های سرطانی است

حاشیه مثبت: سلول‌های ملانوما در بافت سالم دیده شده‌اند؛ به برداشت گسترده‌تری نیاز است

نوع خاصی از جراحی به‌نام روش موهس (MOHS) نیز در برخی موارد استفاده می‌شود.

سایر روش‌های درمانی عبارت‌اند از:

شیمی‌درمانی: برای درمان ملانوماهای قابل‌مشاهده در تصویربرداری یا جلوگیری از عود

ایمونوتراپی: تحریک سیستم ایمنی برای حمله به سلول‌های سرطانی

درمان هدفمند (Targeted Therapy): استفاده از داروهایی که به جهش‌های خاص مانند BRAF یا MEK در سلول‌های ملانوما هدف می‌زنند

پرتودرمانی: نابودی سلول‌های سرطانی با استفاده از پرتوهای پرانرژی

تهیه و تنظیم: سید طه نوربخش

نظارت و تأیید: فائزه محمدهاشم-متخصص ژنتیک

این مطلب اولین بار در وب سایت سرطان.ایران. منتشر شد.

بررسی سطح قطعات DNA آزاد شده از سلول‌های توموری در حال مرگ در خون، می‌تواند به طور دقیقی عود سرطان پوست را پیش‌بینی کند؛ بر اساس مطالعه‌ای جدید که توسط پژوهشگران مرکز سلامت NYU Langone  و مرکز سرطان پرلموتر انجام شده است.

این مطالعه نشان داد که حدود ۸۰٪ از بیماران مبتلا به ملانوم مرحله سوم که پیش از آغاز درمان سطوح قابل‌تشخیصی از DNA توموری چرخشی (ctDNA) در خون خود داشتند، در نهایت دچار عود بیماری شدند.

همچنین پژوهشگران دریافتند که در این گروه، بیماری بیش از چهار برابر سریع‌تر از افرادی که سطوح قابل‌تشخیصی از این نشانگر زیستی نداشتند بازگشت کرده است؛ به علاوه، هرچه میزان ctDNA بالاتر بوده، بازگشت بیماری نیز سریع‌تر اتفاق افتاده است.

رهبر اصلی این مطالعه، Syeda (کارشناس ارشد علوم-پژوهشگر بخش پوست رونالد اُ. پرلمن در دانشکده پزشکی NYU Grossman) گفت: “یافته‌های ما نشان می‌دهد که آزمایش‌های ctDNA می‌توانند به انکولوژیست‌ها کمک کنند تا بیمارانی را که احتمال بیشتری برای پاسخ مطلوب به درمان دارند، شناسایی کنند. وی افزود که در آینده، این نوع ارزیابی‌ها ممکن است به طور روتین در کلینیک‌ها برای راهنمایی تصمیمات درمانی مورد استفاده قرار گیرد.”

تیم پژوهشی همچنین مشاهده کرد که تقریباً تمامی بیمارانی که سه، شش، نه یا دوازده ماه پس از آغاز درمان، سطوح قابل شناسایی از ctDNA داشتند، مجدداً دچار عود ملانوم شدند. بر این اساس، نویسندگان مقاله اشاره می‌کنند که اگر پیش از درمان هیچ قطعه‌ای از ژنوم توموری در خون یافت نشود اما در مراحل بعدی ظاهر گردد، ممکن است نشان‌دهنده پیشرفت بیماری باشد.

در ملانوم مرحله سوم، که از جمله مهاجم‌ترین انواع سرطان پوست محسوب می‌شود، سلول‌های توموری از پوست به گره‌های لنفاوی مجاور گسترش یافته‌اند. نویسندگان مقاله توضیح می‌دهند که پس از جراحی این گره‌های لنفاوی، شناسایی عود بیماری با روش‌های تصویربرداری رایج مانند اشعه ایکس و سی‌تی اسکن دشوار است؛ و همین مسئله انگیزه‌ای برای یافتن راهکارهای بهتر جهت تشخیص زودهنگام فعالیت‌های سرطانی ایجاد کرده است.

Syeda می‌گوید:”پیگیری سریع پیشرفت درمان و توانایی شناسایی علائم رشد مجدد سرطان می‌تواند در مورد بیماری خطرناکی مانند ملانوم، که به محض گسترش به سایر اندام‌ها به سختی درمان می‌شود، بسیار حیاتی باشد. دریافت بازخورد زودهنگام از طریق تحلیل ctDNA می‌تواند جان بیماران را نجات دهد.”

روش ctDNA با تمرکز بر شایع‌ترین جهش‌های موجود در کد ژنتیکی سلول‌های ملانوم عمل می‌کند. زمانی که این سلول‌ها تجزیه می‌شوند، DNA  جهش‌یافته وارد جریان خون می‌شود.

تحقیقات پیشین نشان داده است که آزمایش‌های ctDNA می‌توانند به طور دقیق روند پیشرفت سرطان‌های روده بزرگ و پستان را نیز پیگیری کنند. افزون بر این، نویسندگان این مطالعه در سال ۲۰۲۱ نشان داده بودند که سطوح بالاتر ctDNA در بیماران مبتلا به ملانوم مرحله چهارم (که در سراسر بدن گسترش یافته است) با کاهش احتمال بقا مرتبط است. همچنین تغییرات در اندازه‌گیری‌های ctDNA در طول درمان می‌تواند نشانگر پیش‌بینی بهتر یا بدتر شانس زنده‌مانی باشد.

جدیدترین تحقیق آن‌ها، که در تاریخ ۱۵ آوریل به صورت آنلاین در مجله The Lancet Oncology منتشر شده، بزرگ‌ترین مطالعه‌ای است که تاکنون به بررسی ctDNA به عنوان پیش‌بینی‌کننده عود بیماری در بیماران مبتلا به ملانوم مرحله سوم پرداخته است.

نتایج این مطالعه بر روی نزدیک به ۶۰۰ زن و مردی به دست آمده که پیش‌تر در یک کارآزمایی بالینی برای ملانوم مرحله سوم شرکت کرده بودند. تیم پژوهشی از نمونه‌های خونی شرکت‌کنندگان در کارآزمایی‌های انجام شده در اروپا، آمریکای شمالی و استرالیا استفاده کرد. آن‌ها سطح ctDNA را با شواهد بالینی مربوط به عود بیماری مقایسه کردند. تحلیل‌های آماری این مطالعه تأثیر عواملی غیر از ریختن سلول‌های توموری در خون ــ مانند جنسیت، سن و نوع درمان ــ را نیز مد نظر قرار داده است.

یکی از یافته‌های کلیدی این بود که سنجش سطح ctDNA در پیش‌بینی بازگشت بیماری، به اندازه یا حتی بهتر از سایر آزمایش‌های تجربی که مستقیماً خود تومور را بررسی می‌کنند (مانند سنجش فعالیت ایمنی درون تومورها) عمل کرده است.

دیوید پولسکی، نویسنده ارشد مطالعه و متخصص پوست، گفت:”برخلاف تحلیل‌های سنتی مبتنی بر بافت تومور که تنها می‌توانند احتمال عود بیماری را پیشنهاد کنند، آزمایش‌های ctDNA یک اندازه‌گیری مستقیم و آشکار از وجود بیماری ارائه می‌دهند و می‌توانند به طور صریح نشان دهند که ملانوم بازگشته است.”

پولسکی که استاد انکولوژی پوست و استاد آسیب‌شناسی در دانشکده پزشکی NYU Grossman است، هشدار می‌دهد که در برخی موارد، حتی با وجود نتیجه منفی آزمایش ctDNA پیش از درمان، باز هم عود سرطان مشاهده شده است. وی می‌افزاید که برای رفع این مشکل، در گام‌های بعدی بهبود حساسیت آزمون مدنظر قرار دارد. همچنین تیم تحقیقاتی برنامه دارد بررسی کند که آیا استفاده از این نشانگر زیستی در تصمیم‌گیری‌های درمانی می‌تواند واقعاً به بهبود شانس بقا و کیفیت زندگی بیماران کمک کند یا خیر.

منبع:

Clinical validation of droplet digital PCR assays in detecting BRAFV600-mutant circulating tumor DNA as a prognostic biomarker in patients with resected stage III melanoma receiving adjuvant therapy (COMBI-AD): a biomarker analysis from a double-blind, r. The Lancet Oncology, 2025; DOI: 10.1016/S1470-2045(25)00139-1

تهیه و تنظیم: سید طه نوربخش

نظارت و تأیید: فائزه محمدهاشم-متخصص ژنتیک

این مطلب اولین بار در وب سایت سرطان.ایران. منتشر شد.

محققان اروپایی روز شنبه اعلام کردند که استفاده از یک نوع سلول درمانی در ملانوما پیشرفته در یک کار آزمایی بالینی فاز ۳ نشان داده است که این نوع درمان از درمان های معمول موثرتر است.

این درمان که از سلول‌های ایمنی خود بیمار برای مبارزه با سرطان استفاده می‌کند، شباهت‌هایی با نوع دیگری از درمان بنام CAR-Tدارد که برای سرطان‌های خون بسیار مؤثر است.

درمان با روش CAR-T شامل جمع آوری سلول های T بیمار و اصلاح آنها در آزمایشگاه برای تبدیل آنها به سلول های مبارزه کننده با سرطان و سپس تزریق سلول ها به بیمار است. درمان شخصی برای اولین بار یک دهه پیش در برخی از بیماران لوسمی موفقیت آمیز نشان داده شد. این شیوه اکنون برای لنفوم و همچنین مولتیپل میلوما نیز استفاده می شود.

هر چند که این شیوه برای تومورهای سخت (که اکثریت سرطان‌ها از جمله ملانوما را تشکیل می‌دهند)، مورد بررسی قرار گرفته است، با این در ارتباط با به کارگیری این شیوه ها همواره چالش‌های وجود داشته است که در سرطان های خون وجود ندارند. بسیاری از سرطان های خون همگن هستند، به این معنی که سلول های آنها یکنواخت هستند. این به درمان CAR-T یک هدف واضح برای چسباندن و حمله می دهد. اما تومورهای سخت تمایل دارند که سلول های متفاوت داشته باشند که هم در یک نوع سرطان خاص و هم در بین سرطان های متفاوت مختلف هستند .

این ناهمگونی (هتروژنسیتی) سلول‌های تومور، یافتن یک هدف مناسب و فراگیر را برای CAR-T دشوار می‌کند

در این کارآزمایی بالینی در بیماران ملانوما، پزشکان از رویکردی به نام درمان TIL استفاده کردند. در این رویکرد سلول های خاصی ازسیستم ایمنی بیمار جمع آوری می شوند – این سلول ها که به نام «لنفوسیت های نفوذ کننده در تومور » شناخته می شوند از تومور گرفته می شوند – اما به جای اصلاح آنها در آزمایشگاه مانند درمان CAR-T، آنها به سادگی در خارج از بدن (تا بیلیون ها عدد) تکثیر و مجددا به بیمار تزریق می شوند تا سلولهای تومورال را از بین ببرند. به گفته محققان هلندی که این تحقیق را انجام داده‌اند در واقع با این شیوه تعداد سلول های مبارزه کننده با سرطان از میلیونها عدد به میلیارد ها عدد افزایش می یابد.

دکتر جان هانن، انکولوژیست در مؤسسه سرطان هلند که رهبری آزمایش بالینی جدید را بر عهده داشت، به NBC News گفت: «ما آنها را از یک میلیون سلول به چند میلیارد سلول افزایش می دهیم.

هانن نتایج این کارآزمایی را که- اولین در نوع خود برای آزمایش درمان TIL در مقایسه با یک درمان معمول بود – در نشست کنگره ESMO 2022 در پاریس ارایه داد.

این مطلب اولین بار در وب سایت سرطان.ایران. منتشر شد.