تشخیص سرطان در یک کودک چه معنایی برای خطر سرطان در سایر اعضای خانواده دارد؟

خویشاوندان درجهٔ اول و دوم کودک مبتلا به سرطان ممکن است در صورت وجود سابقهٔ خانوادگی سرطان، در معرض خطر بیشتری باشند؛ به‌ویژه اگر سرطان کودک ناشی از یک اختلال ژنتیکی ارثی باشد (1).
پزشک ممکن است انجام آزمایش‌های ژنتیکی یا ارجاع به متخصص ژنتیک پزشکی یا مشاور ژنتیک سرطان را توصیه کند (1-3).

تفاوت سرطان در نوجوانان و جوانان با کودکان خردسال چیست؟

سرطان در نوجوانان و جوانان 15 تا 39 ساله شایع‌تر از کودکان خردسال است، هرچند هنوز بسیار کمتر از بزرگسالان مسن دیده می‌شود. بر اساس داده‌های برنامهٔ SEER مؤسسهٔ ملی سرطان آمریکا، در سال‌های 2017 تا 2021 سالانه موارد زیر گزارش شده است:

• 17.14 مورد در هر 100,000 کودک زیر 15 سال
• 74.9 مورد در هر 100,000 نوجوان و جوان 15 تا 39 سال
• 528.9 مورد در هر 100,000 بزرگسال 40 تا 64 سال

شایع‌ترین سرطان‌ها در نوجوانان و جوانان شامل سرطان‌هایی است که بیشتر در بزرگسالان دیده می‌شوند، مانند سرطان پستان، ملانوما و سرطان تیروئید (4). با این حال، برخی سرطان‌ها مانند سرطان بیضه در این گروه سنی شایع‌تر از کودکان خردسال یا بزرگسالان هستند.

کودکان و نوجوانان مبتلا به سرطان کجا درمان می‌شوند؟

کودکان و نوجوانان مبتلا به سرطان معمولاً در مراکز تخصصی سرطان کودکان درمان می‌شوند. این مراکز بیمارستان‌ها یا بخش‌هایی از بیمارستان هستند که در تشخیص و درمان بیماران تا 20 سالگی تخصص دارند و مراقبت جامع از کودک و خانواده ارائه می‌دهند.

این مراکز در کارآزمایی‌های بالینی نیز مشارکت دارند. پیشرفت‌های چشمگیر در بقای کودکان مبتلا به سرطان طی نیم‌قرن گذشته نتیجهٔ مستقیم درمان‌هایی است که در این مطالعات بررسی و اثبات شده‌اند.

آیا درمان در مرکز سرطان کودکان به معنای شرکت خودکار در کارآزمایی بالینی است؟

خیر. شرکت در کارآزمایی بالینی کاملاً داوطلبانه است و تصمیم‌گیری در این مورد با خانواده و تیم درمانی کودک انجام می‌شود.

مراقبت‌های پس از درمان و بازماندگان سرطان کودکی

برخی بازماندگان سرطان کودکی یا نوجوانی به پیگیری پزشکی طولانی‌مدت نیاز دارند، زیرا عوارض بیماری یا درمان ممکن است سال‌ها بعد ظاهر شود. این مشکلات به عنوان عوارض دیررس شناخته می‌شوند.

نوع و شدت این عوارض به نوع سرطان، محل آن، روش درمان و عواملی مانند سن تشخیص بستگی دارد. افرادی که برای سرطان استخوان، تومور مغزی یا لنفوم هوچکین درمان شده‌اند یا پرتودرمانی قفسه سینه، شکم یا لگن دریافت کرده‌اند، بیشترین خطر عوارض جدی مانند سرطان دوم، نارسایی قلبی، کاهش شنوایی و تعویض مفصل را دارند.

پیگیری منظم پزشکی، نگهداری دقیق سوابق درمان و مراجعه به مراکز تخصصی پیگیری بازماندگان، نقش مهمی در حفظ سلامت بلندمدت این افراد دارد.

منابع منتخب:

1. Curtin K, Smith KR, Fraser A, et al. Familial risk of childhood cancer and tumors in the Li-Fraumeni spectrum in the Utah Population Database: Implications for genetic evaluation in pediatric practice. International Journal of Cancer 2013; 133(10):2444–2453. [PubMed Abstract]
2. Malkin D, Nichols KE, Schiffman JD, Plon SE, Brodeur GM. The future of surveillance in the context of cancer predisposition: Through the murky looking glass. Clinical Cancer Research 2017; 23(21):e133–e137. [PubMed Abstract]
3. Schiffman JD. Hereditary cancer syndromes: if you look, you will find them. Pediatric Blood & Cancer 2012; 58(1):5–6. DOI: 10.1002/pbc.23336
4. Barr RD, Ries LA, Lewis DR, et al. Incidence and incidence trends of the most frequent cancers in adolescent and young adult Americans, including “nonmalignant/noninvasive” tumors. Cancer 2016; 122(7):1000–1008. [PubMed Abstract]

تهیه و تنظیم: سید طه نوربخش

نظارت و تأیید: فائزه محمدهاشم-متخصص ژنتیک

این مطلب اولین بار در وب سایت سرطان.ایران. منتشر شد.

معرفی و اهمیت مطالعه

مطالعه‌ای جدید به رهبری پژوهشگران Keck Medicine of USC ترکیبی امیدوارکننده از سه نوع درمان برای گلیوبلاستوما معرفی کرده است؛ نوعی از سرطان مغز که معمولاً با پیش‌آگهی بسیار ضعیف همراه است. بر اساس گزارش National Brain Tumor Society، میانگین بقای بیماران مبتلا به گلیوبلاستوما تنها حدود ۸ ماه است.

درمان با میدان‌های الکتریکی: TTFields چیست؟

میدان‌های درمانی تومور (TTFields) یک روش غیرتهاجمی درمانی است که با استفاده از میدان‌های الکتریکی با شدت پایین و متناوب، به سلول‌های توموری فشار وارد کرده و مانع از تقسیم و رشد آن‌ها می‌شود. این میدان‌ها توسط مجموعه‌ای از الکترودهای مشبک که روی پوست سر قرار می‌گیرند تولید می‌شوند و بیمار روزانه حدود ۱۸ ساعت آن‌ها را استفاده می‌کند.

این درمان نه‌تنها رشد تومور را مهار می‌کند، بلکه باعث جذب بیشتر سلول‌های T (سلول‌های ایمنی قاتل تومور) به درون و اطراف گلیوبلاستوما می‌شود. با استفاده از ایمونوتراپی در ادامه‌ی این روند، سلول‌های T فعال باقی مانده و با سلول‌های قوی‌تر جایگزین می‌شوند.

فعال‌سازی ایمنی بدن در برابر تومور

ترکیب درمان TTFields با ایمونوتراپی، مانند pembrolizumab، یک رویکرد نوآورانه محسوب می‌شود. این دارو یک مهارکننده‌ی ایست بازرسی ایمنی (immune checkpoint inhibitor) است که توانایی شناسایی و حمله سلول‌های T به سلول‌های سرطانی را بهبود می‌دهد.

اما چالش اصلی در درمان گلیوبلاستوما، وجود سد خونی-مغزی است؛ سدی که ورود سلول‌های ایمنی و داروها را به بافت مغز محدود می‌کند. در این مطالعه، پژوهشگران با استفاده از TTFields موفق شدند واکنش ایمنی را مستقیماً در محل تومور آغاز کنند؛ رویکردی که به آن ایمن‌سازی درجا (in situ immunization) گفته می‌شود.

نتایج بالینی: افزایش بقای چشمگیر

این یافته‌ها در قالب کارآزمایی بالینی فاز دوم با عنوان THE-TOP-2  بررسی شد. در این مطالعه ۳۱ بیمار مبتلا به گلیوبلاستوما که دوره شیمی-پرتودرمانی خود را به پایان رسانده بودند، شرکت کردند. از این تعداد، ۲۶ نفر درمان ترکیبی TTFields، شیمی‌درمانی و ایمونوتراپی دریافت کردند.

نتایج کلیدی

بیماران تحت درمان ترکیبی، به‌طور میانگین حدود ۱۰ ماه بیشتر از کسانی که تنها از TTFields و شیمی‌درمانی استفاده کرده بودند، زنده ماندند.

در بیمارانی که تومورشان به دلیل محل قرارگیری قابل جراحی نبود، افزایش بقا تا ۱۳ ماه گزارش شد.

این گروه همچنین پاسخ ایمنی قوی‌تری نسبت به گروه‌های دیگر نشان دادند.

این یافته‌ها نشان می‌دهد که وجود تومور بزرگ‌تر می‌تواند هدف‌های بیشتری برای تحریک ایمنی فراهم کند و درمان مؤثرتری رقم بزند.

دیدگاه محققان

به گفته‌ی دکتر دیوید ترن، متخصص نوروآنکولوژی، رئیس مرکز تومور مغزیUSC:” TTFields مانند یک مدافع در بازی تیمی عمل می‌کند که قدرت حمله‌ی ایمونوتراپی را افزایش می‌دهد. این همکاری باعث می‌شود درمان، اثربخشیِ واقعی پیدا کند.”

مسیر پیش‌رو: مطالعه‌ی فاز سوم

در حال حاضر، Keck Medicine  در حال اجرای یک کارآزمایی بالینی فاز سوم چندمرکزی است تا اثربخشی ترکیب TTFields با شیمی‌درمانی و ایمونوتراپی را تأیید کند. این مطالعه در ۲۸ مرکز در ایالات متحده و اروپا در حال اجراست و هدف آن جذب بیش از ۷۴۰ بیمار تا آوریل ۲۰۲۹ است. در این مطالعه نقش جراحی در بهبود پاسخ ایمنی نیز ارزیابی خواهد شد.

نتیجه‌گیری

درمان ترکیبی TTFields با شیمی‌درمانی و ایمونوتراپی توانسته است پاسخی ایمنی مؤثر در تومورهای گلیوبلاستوما ایجاد کند، که می‌تواند امید تازه‌ای برای بیمارانی با این تشخیص سخت‌درمان فراهم کند؛ به‌ویژه آن‌هایی که امکان جراحی برایشان وجود ندارد. این روش می‌تواند به عنوان کلید بالقوه برای بهره‌برداری واقعی از ایمونوتراپی در سرطان مغز در نظر گرفته شود.

منبع:

Efficacy and safety of adjuvant TTFields plus pembrolizumab and temozolomide in newly diagnosed glioblastoma: A phase 2 study. Med, 2025; 100708 DOI: 10.1016/j.medj.2025.100708

تهیه و تنظیم: سید طه نوربخش

نظارت و تأیید: فائزه محمدهاشم-متخصص ژنتیک

این مطلب اولین بار در وب سایت سرطان.ایران. منتشر شد.