در ایالات متحده، ده‌ها میلیون بزرگسال برای کاهش خطر حمله قلبی یا سکته مغزی آسپرین مصرف می‌کنند. اما مطالعات دو دهه گذشته نشان داده است که مصرف منظم آسپرین ممکن است فایده مهم دیگری نیز داشته باشد: کاهش خطر ابتلا به برخی از انواع سرطان یا مرگ ناشی از آن.

بر اساس مطالعات صورت گرفته، کارگروه خدمات پیشگیرانه ایالات متحده (USPSTF)، توصیه کرد که برای برخی افراد، آسپرین می‌تواند برای کاهش خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی عروقی و سرطان روده بزرگ استفاده شود.

چندین محقق که برخی از مطالعات بنیادی را که USPSTF راهنمای خود را بر اساس آنها تنظیم کرده است، انجام داده‌اند، بر اهمیت اقدامات این هیئت تأکید کردند.

دکتر اندرو چان، از دانشکده پزشکی هاروارد، و چند تن از همکارانش در نشریه Nature Reviews Cancer این توصیه را «اولین گام حیاتی در تحقق تأثیر بالقوه گسترده‌تر مصرف آسپرین بر جمعیت» برای پیشگیری از سرطان خواندند.

ضمنا یافته‌های یک کارآزمایی بالینی بزرگ به نام ASPREE نشان می‌دهد که برای بزرگسالان ۷۰ سال یا بالاتر، مصرف روزانه آسپرین با دوز پایین ممکن است خطر ابتلا به سرطان پیشرفته را افزایش دهد. شرکت‌کنندگان در این کارآزمایی که روزانه آسپرین با دوز پایین مصرف می‌کردند، نسبت به افرادی که دارونما مصرف می‌کردند، احتمال بیشتری برای ابتلا به سرطان نداشتند. اما خطر ابتلا به سرطان پیشرفته در آنها نسبتاً بیشتر بود و احتمال مرگ ناشی از سرطان پیشرفته در آنها بیشتر بود.

با این حال، توصیه‌های USPSTF به هیچ وجه جامع و کامل نیستند. و محققان همچنان به بررسی سوالات حیاتی، از جمله اینکه چگونه آسپرین ممکن است خطر سرطان روده بزرگ را کاهش دهد و استفاده منظم از این داروی صد ساله می‌تواند به پیشگیری از کدام سرطان‌های دیگر، در صورت وجود، کمک کند، ادامه می‌دهند.

یافته‌های این مطالعات باید به پر کردن یک خلأ اطلاعاتی مهم کمک کند. حداقل یک مطالعه نشان می‌دهد که حتی قبل از اینکه USPSTF توصیه‌های خود را ارائه دهد، آمریکایی‌ها ایده پتانسیل ضد سرطانی آسپرین را پذیرفته بودند؛ در آن مطالعه که در سال ۲۰۱۵ به انجام رسید، ۱۸٪ از آمریکایی‌هایی که به طور منظم آسپرین مصرف می‌کردند، گفتند که این کار را برای کمک به پیشگیری از سرطان انجام می‌دهند. 

داده‌های سازگار در سرطان کولورکتال

دکتر ارنست هاوک، رئیس بخش پیشگیری از سرطان و علوم جمعیتی در مرکز سرطان ام دی اندرسون دانشگاه تگزاس، گفت: توصیه USPSTF در مورد آسپرین و سرطان روده بزرگ منطقی است.

دکتر هاوک توضیح داد که در مطالعات منتشر شده‌ای که به بررسی اثر محافظتی آسپرین در برابر سرطان پرداخته‌اند، «بیشترین سازگاری» در سرطان روده بزرگ مشاهده شده است.

برای مثال، در آزمایش CAPP2، که آسپرین روزانه با دوز بالا را در افراد مبتلا به سندرم لینچ -یک بیماری ارثی که خطر ابتلا به سرطان‌های کولورکتال و آندومتر و همچنین چندین سرطان دیگر را به شدت افزایش می‌دهد – آزمایش کرد، شرکت‌کنندگانی که آسپرین دریافت کردند، در مقایسه با افرادی که دارونما دریافت کردند، 63 درصد کاهش در خطر نسبی ابتلا به سرطان کولورکتال داشتند.

اما این شواهد شامل افرادی که در معرض خطر متوسط ​​ابتلا به سرطان روده بزرگ هستند نیز می‌شود. از جمله جدیدترین نمونه‌ها، تجزیه و تحلیل دو مطالعه کوهورت بزرگ و طولانی‌مدت است که در ژوئن ۲۰۱۶ در مجله JAMA Oncology منتشر شد . این مطالعه که توسط دکتر چان در هاروارد رهبری می‌شد، مصرف آسپرین به مدت ۶ سال یا بیشتر را با ۱۹٪ کاهش خطر ابتلا به سرطان روده بزرگ و ۱۵٪ کاهش خطر ابتلا به هر نوع سرطان دستگاه گوارش مرتبط دانست.

بر اساس تجزیه و تحلیل آنها، تیم تحقیقاتی تخمین زد که مصرف منظم آسپرین می‌تواند از تقریباً ۱۱٪ از سرطان‌های روده بزرگ که سالانه در ایالات متحده تشخیص داده می‌شوند و ۸٪ از سرطان‌های دستگاه گوارش جلوگیری کند.

دکتر تئودور براسکی، اپیدمیولوژیست مرکز جامع سرطان دانشگاه ایالتی اوهایو که تحقیقاتش بر روی داروهای ضدالتهاب و خطر سرطان متمرکز است، گفت: «داده‌های مربوط به سرطان روده بزرگ واقعاً خوب هستند.»

دکتر براسکی ادامه داد: «قطعاً داده‌های مشاهده‌ای نشان می‌دهند که آسپرین خطر سرطان روده بزرگ را کاهش می‌دهد.» و چندین کارآزمایی بالینی تصادفی نشان داده‌اند که مصرف آسپرین «در هر دوزی» می‌تواند بروز هرگونه پولیپ و همچنین پولیپ‌های پیشرفته را کاهش دهد، که هر دو می‌توانند پیش‌زمینه سرطان روده بزرگ باشند.

آسپرین بیشترین فایده و کمترین خطر را دارد

راهنمای USPSTF یک گروه جمعیتی را مشخص می‌کند که داده‌ها نشان می‌دهند احتمالاً از مزایای خالص با کمترین خطر بهره‌مند می‌شوند: افراد ۵۰ تا ۵۹ ساله که در معرض خطر بالای بیماری‌های قلبی عروقی هستند.

این دستورالعمل همچنین توصیه می‌کند که کاندیداهای بالقوه باید حداقل 10 سال امید به زندگی داشته باشند و در معرض خطر خونریزی (به دلیل سایر شرایط سلامتی یا استفاده از داروهای دیگر) – یک عارضه جانبی شناخته شده از مصرف طولانی مدت آسپرین – نباشند.

دکتر کرستن بیبینز-دومینگو، رئیس USPSTF و دارای مدرک دکترای پزشکی، دکترای پزشکی و عضو انجمن پزشکان متخصص اطفال از دانشگاه کالیفرنیا، سانفرانسیسکو، اذعان کرد که توصیه برای درمانی که دو بیماری مجزا را پوشش می‌دهد، منحصر به فرد است. اما منطق خاصی در تصمیم این کارگروه وجود داشت.

او گفت: «ما سعی داشتیم شبیه‌سازی کنیم که چگونه یک پزشک و بیمار، در مورد پیشگیری تصمیم می‌گیرند. آنها لزوماً برای بیماری‌های قلبی عروقی و سرطان تصمیم جداگانه‌ای نمی‌گیرند.»

این کارگروه نتیجه گرفت که شواهد کافی برای توصیه به نفع یا ضرر آسپرین در افراد زیر ۵۰ سال یا بالاتر از ۷۰ سال ندارد و اعلام کرد که تصمیم برای استفاده از آسپرین برای افراد ۶۰ تا ۶۹ ساله باید به صورت فردی گرفته شود.

دکتر هاوک تأکید کرد، مطالعه‌ی ژوئن ۲۰۱۶ هاروارد یافته‌ی مهم دیگری را نیز آشکار کرد که می‌تواند به روشن شدن موضوع مورد بحث در میان محققان پیشگیری کمک کند: در افرادی که برای سرطان روده‌ی بزرگ غربالگری شده بودند، مصرف منظم آسپرین باعث کاهش بیشتر خطر شد.

دکتر هاوک گفت: «ما می‌دانیم که با غربالگری با هر روشی، یک میزان خطای مشخص و یک میزان سرطان در فواصل زمانی مشخص وجود دارد.» مورد دوم به سرطان‌هایی اشاره دارد که در فواصل زمانی پس از یک آزمایش غربالگری معمولی و قبل از غربالگری برنامه‌ریزی‌شده بعدی تشخیص داده می‌شوند.

او گفت یافته‌های این مطالعه قویاً نشان می‌دهد که آسپرین ممکن است بتواند با کاهش خطر ابتلا به سرطان‌های دوره‌ای، «غربالگری سرطان روده بزرگ را تکمیل کند».

آیا آسپرین خطر ابتلا به سایر سرطان‌ها را کاهش می‌دهد؟

هنوز در مورد اینکه آیا آسپرین به عنوان راهی برای کاهش خطر ابتلا به سرطان‌هایی غیر از سرطان روده بزرگ، آینده‌ای دارد یا خیر، اختلاف نظر وجود دارد.

دکتر هاوک گفت یافته‌ها مبنی بر اینکه مصرف منظم آسپرین با کاهش خطر ابتلا به سایر سرطان‌ها مرتبط است، «یا بی‌نتیجه بوده‌اند یا از دست رفته‌اند». برای مثال، در مطالعه اخیر هاروارد، مصرف آسپرین با کاهش خطر ابتلا به سایر سرطان‌های شایع مرتبط نبود. همچنین در مطالعه سلامت زنان هیچ کاهش کلی در خطر ابتلا به سرطان مشاهده نشد. در یک کارآزمایی بالینی تصادفی به بررسی مصرف یک روز در میان آسپرین با دوز پایین و خطر ابتلا به سرطان در نزدیک به ۴۰،۰۰۰ زن ۴۵ سال به بالا پرداخت.

برای پیشگیری از سرطان روده بزرگ، شواهدی از آزمایش‌های بالینی و آزمایش‌های آزمایشگاهی نیز برای حمایت از استفاده از آن وجود داشت. اما برای بسیاری از سرطان‌های دیگر، «داده‌های تجربی زیادی در انسان وجود ندارد که بتوان به آنها تکیه کرد».

با این حال، یافته‌های حاصل از مطالعات مشاهده‌ای همچنان به پتانسیل ضد سرطانی آسپرین فراتر از سرطان روده بزرگ اشاره دارند، از جمله مواردی که آسپرین را به کاهش خطر ابتلا به ملانوما، سرطان تخمدان و سرطان پانکراس مرتبط می‌دانند .

دکتر براسکی گفت، بسیاری از مطالعات در مورد آسپرین و خطر سرطان اغلب محدودیت‌های مهمی دارند، از جمله فقدان اطلاعات در مورد عوامل حیاتی مانند دوز آسپرین و مدت زمان مصرف.

آنها همچنین اغلب آسپرین را همراه با سایر داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی یا NSAID ها مانند ناپروکسن، ایبوپروفن و سلکوکسیب (Celebrex®) تجویز می‌کنند که اثرات بالقوه آنها بر خطر سرطان روده بزرگ نیز مورد مطالعه قرار گرفته است.

او گفت: «این‌ها داروهای مختلف و مواد شیمیایی متفاوتی هستند. آن‌ها اثرات دیگری دارند که به خوبی مورد مطالعه قرار نگرفته‌اند.»

بنابراین، اگرچه همه این داروها بخشی از خانواده NSAID هستند و اثرات ضد التهابی دارند، اما وقتی صحبت از تأثیر آنها بر خطر سرطان می‌شود، او ادامه داد: «من لزوماً متقاعد نشده‌ام که مطالعه آنها به عنوان یک دسته واحد از داروها عاقلانه باشد.»

اثربخشی آسپرین ممکن است به نوع سرطان و زیست‌شناسی آن بستگی داشته باشد

نکته‌ی قابل توجه دیگر این است که اثرات محافظتی آسپرین در برابر سرطان ممکن است به همان اندازه که به نوع سرطان بستگی دارد، به عوامل بیولوژیکی نیز وابسته باشد. به عنوان مثال، برخی مطالعات نشان داده‌اند که داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی مانند آسپرین  ممکن است در پیشگیری از سرطان در زنان به اندازه‌ی مردان مؤثر نباشند .

مطالعات دیگر عوامل دیگری را شناسایی کرده‌اند که ممکن است پیش‌بینی کنند چه کسی احتمالاً از این دارو سود می‌برد، عواملی که به مکانیسم‌های مولکولی که آسپرین از طریق آنها اثرات ضد سرطانی خود را اعمال می‌کند، اشاره دارند. بخش عمده‌ای از این کار بر مهار آنزیم‌های COX-1 و COX-2 توسط آسپرین متمرکز شده است.

COX-1 و COX-2 اجزای حیاتی پاسخ التهابی بدن هستند. التهاب طولانی مدت می‌تواند تغییراتی را در سلول‌ها ایجاد کند که می‌تواند باعث بدخیم شدن آنها شود. به نظر می‌رسد این امر به ویژه در سرطان روده بزرگ صادق است، جایی که التهاب می‌تواند تغییراتی را در سلول‌هایی که دستگاه گوارش تحتانی را پوشانده‌اند، ایجاد کند و منجر به تشکیل توده‌های پیش‌سرطانی شود.

این مطالعات به محققان اجازه داده است تا بازیگران کلیدی در این آبشار التهابی، یعنی تغییراتی که ممکن است نشانگر خطر سرطان باشند را شناسایی کنند.

برای مثال، مجموعه‌ای از مطالعات محققان در هاروارد و موسسه سرطان دانا-فاربر – با استفاده از همان گروه‌های بزرگ مطالعه سرطان‌شناسی JAMA در ژوئن ۲۰۱۶ – به عوامل بیولوژیکی خاصی اشاره کرده‌اند که ممکن است بر پتانسیل پیشگیرانه آن تأثیر بگذارند.

برای مثال، یکی از مطالعات قبلی آنها نشان داد که مصرف آسپرین ظاهراً فقط خطر ابتلا به سرطان‌های کولورکتال را که مقادیر زیادی COX-2 تولید می‌کنند، کاهش می‌دهد. مطالعات جدیدتر بر سایر اجزای مسیر COX-2 تمرکز کرده‌اند، از جمله مطالعه‌ای که نشان داد آسپرین خطر ابتلا به سرطان کولورکتال را فقط در افرادی که مخاط روده بزرگ آنها – لایه سلولی که روده بزرگ را می‌پوشاند – ژن 15-PGDH را بیش از حد بیان می‌کند، کاهش می‌دهد . این ژن آنزیمی را رمزگذاری می‌کند که فعالیت COX-2 را مختل می‌کند.

دکتر براسکی خاطرنشان کرد، اگرچه این نشانگرهای زیستی بالقوه هنوز اعتبارسنجی نشده‌اند، اما نشان می‌دهند که چگونه در نهایت، تصمیم‌گیری در مورد استفاده از آسپرین برای کاهش خطر سرطان می‌تواند به طور بالقوه برای هر بیمار متناسب باشد.

کارآزمایی‌های بالینی: شناسایی عوارض جانبی

دکتر بیبینز-دومینگو گفت، محققان همچنان به بررسی نقش بالقوه آسپرین در پیشگیری از سرطان ادامه می‌دهند. این تحقیقات باید به روشن شدن بهتر اینکه چه کسی ممکن است از آسپرین سود ببرد، کمک کند.

او گفت: «به‌خصوص در محیطی که می‌دانیم [مصرف طولانی‌مدت آسپرین] می‌تواند مضرات واقعی داشته باشد، باید بهترین اطلاعات ممکن را داشته باشیم تا مطمئن شویم که مزایای آن قطعاً بر مضراتش غلبه دارد.»

دکتر اسد عمر، رئیس گروه تحقیقات سرطان‌های دستگاه گوارش و سایر سرطان‌ها در بخش پیشگیری از سرطان NCI، توضیح داد که آزمایش‌های بالینی در این زمینه بسیار مهم خواهند بود.

او اضافه کرد که کارآزمایی‌های بالینی تصادفی می‌توانند به اعتبارسنجی آنچه در مطالعات مشاهده‌ای مشاهده شده است کمک کنند و “تصویری کامل‌تر از آنچه در افرادی که آسپرین را در درازمدت مصرف می‌کنند، ارائه دهند.” این شامل شناسایی نگرانی‌های ایمنی بالقوه است که همیشه در مطالعات مشاهده‌ای آشکار نیستند.

دکتر عمر به تجربه مصرف سلکوکسیب اشاره کرد. شواهد عوارض جانبی قلبی ناشی از درمان منظم و طولانی مدت با این دارو تنها زمانی آشکار شد که در کارآزمایی‌های بزرگ با پیگیری طولانی‌تر بیماران، از جمله کارآزمایی پیشگیری از آدنوما با سلکوکسیب که توسط NCI تأمین مالی شده بود، آزمایش شد.

نگرانی اصلی در مورد آسپرین خونریزی دستگاه گوارش است. با این حال، داده‌های موجود از آزمایش‌های بالینی در مورد مصرف طولانی‌مدت آسپرین نشان می‌دهد که این خطر ممکن است متوسط ​​باشد.

برای مثال، در هشت کارآزمایی که در یک متاآنالیز تأثیرگذار در سال ۲۰۱۱ گنجانده شدند و نشان دادند که مصرف منظم آسپرین خطر مرگ ناشی از سرطان را کاهش می‌دهد، موارد خونریزی کشنده در میان شرکت‌کنندگانی که دارونما مصرف می‌کردند نسبت به کسانی که آسپرین مصرف می‌کردند، بیشتر بود، اگرچه آسپرین خطر خونریزی غیرکشنده را افزایش داد.

و در آزمایش CAPP2، تعداد موارد خونریزی دستگاه گوارش در گروه آسپرین و گروه‌های دارونما بسیار مشابه بود.

این بدان معنا نیست که افرادی که آسپرین مصرف می‌کنند یا پزشکان آنها نباید نگران خونریزی باشند.

دکتر هاوک گفت: «جمعیتی که در درجه اول به سرطان مبتلا می‌شوند، یعنی افراد بالای ۵۰ سال، به دلیل سنشان، در معرض خطر خونریزی بیشتری نیز هستند.» «بنابراین ما همیشه باید نگران این موضوع باشیم.»

برای پاسخ بهتر به سوالات مربوط به ایمنی و اینکه چه کسی به احتمال زیاد از آسپرین سود می‌برد، محققان منتظر نتایج چندین آزمایش بالینی در حال انجام هستند که آسپرین را یا برای کاهش خطر ابتلا به سرطان یا به عنوان یک درمان کمکی برای کاهش خطر بازگشت سرطان درمان شده آزمایش می‌کنند.

از جمله آنها عبارتند از: CAPP3، یک مطالعه تکمیلی از CAPP2 که سه دوز مختلف آسپرین را در بیماران مبتلا به سندرم لینچ آزمایش می‌کند؛ ASPREE، که در حال بررسی این است که آیا آسپرین با دوز پایین می‌تواند خطر ابتلا به سرطان، حمله قلبی، سکته مغزی یا زوال عقل را در افراد 65 سال به بالا کاهش دهد یا خیر؛ و Add-Aspirin، که دو دوز مختلف آسپرین را به عنوان یک درمان کمکی برای افرادی که تحت عمل جراحی برای سرطان پستان، روده بزرگ، پروستات یا مری در مراحل اولیه قرار گرفته‌اند، بررسی می‌کند.

دکتر عمر تأکید کرد که این مطالعات بلندمدت «برای پاسخ به بسیاری از سؤالات مهم مورد نیاز است.»

تهیه و تنظیم: سید طه نوربخش

نظارت و تأیید: فائزه محمدهاشم-متخصص ژنتیک

این مطلب اولین بار در وب سایت سرطان.ایران. منتشر شد.

نشانگر تومور چیست؟

نشانگر تومور هر چیزی است که در سلول‌های سرطانی یا سایر سلول‌های بدن در پاسخ به سرطان یا برخی شرایط خوش‌خیم (غیرسرطانی) وجود دارد یا توسط آنها تولید می‌شود و اطلاعاتی در مورد سرطان، مانند میزان تهاجمی بودن آن، نوع درمانی که ممکن است به آن پاسخ دهد یا اینکه آیا به درمان پاسخ می‌دهد یا خیر، ارائه می‌دهد.

نشانگرهای تومور به طور سنتی پروتئین‌ها یا مواد دیگری هستند که توسط سلول‌های سرطانی در مقادیر بالاتری نسبت به سلول‌های طبیعی ساخته می‌شوند. این نشانگرها را می‌توان در خون، ادرار، مدفوع ، تومورها یا سایر بافت‌ها یا مایعات بدن برخی از بیماران مبتلا به سرطان یافت. 

با این حال، به طور فزاینده‌ای، نشانگرهای ژنومی (مانند جهش‌های ژن تومور، الگوهای بیان ژن تومور و تغییرات غیرژنتیکی در DNA تومور) به عنوان نشانگرهای تومور مورد استفاده قرار می‌گیرند. این نشانگرها هم در خود تومورها و هم در قطعات توموری که در مایعات بدن ریخته می‌شوند، یافت می‌شوند. 

بسیاری از نشانگرهای تومور مختلف شناسایی شده و در حال استفاده بالینی هستند. برخی از آنها فقط با یک نوع سرطان مرتبط هستند، در حالی که برخی دیگر با انواع مختلف سرطان مرتبطتند.

چگونه از نشانگرهای تومور در مراقبت‌های سرطان استفاده می‌شود؟

نشانگرهای تومور می‌توانند طیف گسترده‌ای از اطلاعات مهم برای مراقبت از سرطان را ارائه دهند، مانند

• کمک به تشخیص سرطان. با این حال، داشتن سطح بالایی از یک نشانگر تومور به این معنی نیست که فرد سرطان دارد. شرایط غیر سرطانی گاهی اوقات می‌توانند باعث افزایش سطح یک نشانگر تومور شوند. علاوه بر این، همه افراد مبتلا به نوع خاصی از سرطان، سطح بالاتری از یک نشانگر تومور مرتبط با آن سرطان را نخواهند داشت. بنابراین، اندازه‌گیری نشانگرهای تومور معمولاً با نتایج آزمایش‌های دیگر، مانند بیوپسی یا تصویربرداری، برای تشخیص سرطان ترکیب می‌شوند. 
• نوع سرطان
• مرحله سرطان​
• تخمینی از پیش‌آگهی
• چه درمانی ممکن است مؤثر باشد. نشانگرهای تومور که نشان می‌دهند آیا فرد کاندید مناسبی برای یک درمان هدفمند خاص است یا خیر، گاهی اوقات به عنوان نشانگرهای زیستی برای درمان سرطان شناخته می‌شوند. نشانگرهای زیستی معمولاً در نمونه‌هایی از بافت تومور اندازه‌گیری می‌شوند. با این حال، تومورها می‌توانند سلول‌ها یا تکه‌هایی از مواد بیولوژیکی را به خون بریزند و این موارد را می‌توان با آزمایش‌هایی به نام بیوپسی مایع اندازه‌گیری کرد. 
• میزان اثربخشی درمان. اندازه‌گیری‌های دوره‌ای (یا «سریالی») یک نشانگر که در حین درمان انجام می‌شود، می‌تواند نشان دهد که آیا تومور به درمان پاسخ می‌دهد یا خیر.
• آیا سرطان عود کرده است یا خیر. اندازه‌گیری نشانگرهای تومور به صورت دوره‌ای پس از پایان درمان ممکن است برای بررسی عود بیماری استفاده شود.

در حال حاضر برای کدام نوع سرطان از چه آزمایش‌های نشانگر توموری استفاده می‌شود؟

در حال حاضر تعدادی از آزمایش‌های نشانگر تومور برای طیف وسیعی از انواع سرطان مورد استفاده قرار می‌گیرند.

بسیاری از آزمایش‌های نشانگر تومور توسط آزمایشگاه‌های تجاری و دانشگاهی انجام می‌شوند. گاهی اوقات مراکز سرطان از یک آزمایش نشانگر تومور که در یک آزمایشگاه بالینی واحد (که به عنوان آزمایش توسعه‌یافته آزمایشگاهی یا LDT نیز شناخته می‌شود) توسعه یافته است، برای رفع یک نیاز پزشکی خاص استفاده می‌کنند. همه نشانگرهای تومور، از جمله آنهایی که توسط LDTها آزمایش می‌شوند، در آزمایشگاه‌هایی آزمایش می‌شوند که استانداردهای تعیین شده توسط برنامه اصلاحات بهبود آزمایشگاه بالینی را رعایت می‌کنند.

آیا می‌توان از نشانگرهای تومور برای تشخیص سرطان در افرادی که علائمی ندارند استفاده کرد؟

از آنجا که تومورها نشانگرهایی تولید می‌کنند که می‌توان آنها را در خون و سایر مایعات بدن اندازه‌گیری کرد، محققان امیدوارند که این نشانگرها در غربالگری افراد برای سرطان نیز مفید باشند- یعنی تشخیص سرطان در مراحل اولیه قبل از ایجاد علائم.

با این حال، مطالعاتی که برای بررسی امکان استفاده از نشانگرهای تومور در گردش خون برای غربالگری سرطان انجام شده است، عموماً نشان داده است که این نشانگرها برای غربالگری به خوبی عمل نمی‌کنند. آنها اغلب همه افراد مبتلا به این بیماری را شناسایی نمی‌کنند (به اندازه کافی حساس نیستند). یا ممکن است وجود احتمالی سرطان را در افرادی که در واقع سرطان ندارند، نشان دهند (به اندازه کافی اختصاصی نیستند).

محققان اکنون در حال آزمایش این موضوع هستند که آیا آزمایش‌های تشخیص چند سرطان (MCDs)، که نشانگرهای زیستی متعددی را در خون افراد بدونِ علائم، تجزیه و تحلیل می‌کنند، می‌توانند سرطان‌های اولیه را شناسایی کنند یا خیر.

بیشتر MCDها، DNA آزاد شده توسط سلول‌های تومور در خون را بررسی می‌کنند. آن‌ها همچنین ممکن است سایر مولکول‌های بیولوژیکی موجود در خون، مانند پروتئین‌ها را تجزیه و تحلیل کنند. آزمایش‌هایی که نشانگرهای تومور را در خون و سایر مایعات بدن بررسی می‌کنند، گاهی اوقات آزمایش‌های بیوپسی مایع نامیده می‌شوند.

اگرچه بسیاری از آزمایش‌های MCD در حال توسعه هستند و چندین مورد از آنها در حال حاضر به بازار عرضه شده‌اند، اما هنوز چیزهای زیادی در مورد چگونگی استفاده بهتر از این آزمایش‌ها و مضرات و فواید آنها باید آموخته شود. یک سوال مهم این است که آیا درمان سرطان‌های شناسایی شده توسط آزمایش‌های MCD، مرگ و میر ناشی از این سرطان‌ها را کاهش می‌دهد یا خیر. NCI یک کارآزمایی بالینی را برای درک بهتر پیامدهای استفاده از آزمایش‌های MCD برای غربالگری سرطان آغاز خواهد کرد.

چه تحقیقاتی برای توسعه نشانگرهای تومور در حال انجام است؟

شبکه تحقیقات تشخیص زودهنگام (EDRN) موسسه ملی سرطان (NCI)، یک کنسرسیوم مشترک از محققان دانشگاهی و بخش خصوصی، بر کشف، توسعه و اعتبارسنجی سیستماتیک نشانگرهای زیستی و روش‌های تصویربرداری برای تشخیص سرطان در مراحل اولیه و ارزیابی خطر ابتلا به سرطان تمرکز کرده است. یکی از اهداف EDRN توسعه نشانگرهای زیستی است که می‌توانند سرطان‌های تهاجمی در مراحل اولیه را از سرطان‌های با رشد آهسته که هرگز علائمی ایجاد نمی‌کنند، تشخیص دهند تا از درمان بیش از حد جلوگیری شود . 

محققان سرطان به پروتئومیکس (مطالعه ساختار، عملکرد و الگوهای بیان پروتئین) و پروتئوژنومیکس (ادغام پروتئومیکس با ژنومیکس و آنالیز بیان ژن یا ترانسکریپتومیکس) روی آورده‌اند، با این امید که نشانگرهای زیستی جدیدی ایجاد کنند که بتوان از آنها برای شناسایی سرطان در مراحل اولیه، پیش‌بینی اثربخشی درمان و پیش‌بینی احتمال عود سرطان استفاده کرد.

هوش مصنوعی و Machine Learning، از جمله توسط EDRN، به طور فزاینده‌ای به عنوان ابزارهایی برای تجزیه و تحلیل و تفسیر الگوهای نشانگرهای ژنومی و پروتئومی که به پیش‌بینی خطر سرطان و تشخیص انواع خاص سرطان کمک می‌کنند، مورد بررسی قرار می‌گیرند.

کنسرسیوم تحلیل تومور پروتئومیک بالینی (CPTAC) موسسه ملی سرطان (NCI) از یک رویکرد پروتئوژنومیک برای کشف نشانگرهای تومور برای تعداد فزاینده‌ای از سرطان‌ها، از جمله سرطان‌های روده بزرگ، پستان و تخمدان، استفاده می‌کند. محققان CPTAC با شناسایی سیستماتیک پروتئین‌ها (و فرآیندهای بیولوژیکی مرتبط) که از تغییرات در ژنوم‌های سرطانی سرچشمه می‌گیرند، زیرگروه‌های جدید تومور، تغییرات ریزمحیط تومور و پروتئین‌های بالقوه جدیدی را برای درمان دارویی هدفمند کشف کرده‌اند. نوآوری‌های اخیر نشان داده‌اند که این تجزیه و تحلیل‌ها را می‌توان در مقیاس میکروسکوپی با استفاده از مقادیر بسیار کمی از بافت تومور که از بیوپسی به دست می‌آید، انجام داد.

تهیه و تنظیم: سید طه نوربخش نظارت و تأیید: فائزه محمدهاشم-متخصص ژنتیک

منابع مرتبط

• آزمایش نشانگرهای زیستی برای درمان سرطان
• چگونه سرطان تشخیص داده می‌شود
• آزمایش آنتی‌ژن اختصاصی پروستات (PSA)
• آزمایش‌های نشانگر تومور که به طور رایج استفاده می‌شوند
• درمان هدفمند برای درمان سرطان
• درک پیش‌آگهی سرطان

این مطلب اولین بار در وب سایت سرطان.ایران. منتشر شد.

آزمایش نشانگر زیستی (بیومارکر) برای درمان سرطان چیست؟

آزمایش نشانگر زیستی (بیومارکر) راهی برای جستجوی ژن‌ها، پروتئین‌ها و سایر مواد (به نام نشانگرهای زیستی یا نشانگرهای تومور) است که می‌توانند اطلاعاتی در مورد سرطان ارائه دهند. سرطان هر فرد الگوی منحصر به فردی از نشانگرهای زیستی دارد. برخی از نشانگرهای زیستی بر نحوه عملکرد برخی از درمان‌های سرطان تأثیر می‌گذارند. آزمایش نشانگر زیستی ممکن است به شما و پزشکتان در انتخاب درمان سرطان کمک کند.

همچنین انواع دیگری از نشانگرهای زیستی وجود دارند که می‌توانند به پزشکان در تشخیص و پایش سرطان در طول و بعد از درمان کمک کنند.

آزمایش نشانگر زیستی برای افرادی است که سرطان دارند. افرادی که تومورهای جامد دارند و افرادی که سرطان خون دارند می‌توانند آزمایش نشانگر زیستی انجام دهند.

آزمایش نشانگرهای زیستی برای درمان سرطان ممکن است با نام‌های زیر نیز شناخته شود:

• آزمایش تومور 
• آزمایش ژنتیک تومور 
• آزمایش ژنومی یا پروفایل ژنومی
• آزمایش مولکولی یا پروفایل مولکولی 
• آزمایش‌های سوماتیک 
• زیرگروه‌بندی تومور 

اگر یک آزمایش نشانگر زیستی با یک درمان خاص همراه شود، ممکن است یک آزمایش تشخیصی همراه نامیده شود.

توجه: آزمایش نشانگرهای زیستی با آزمایش ژنتیکی که برای تشخیص جهش‌های ارثی که احتمال ابتلا به سرطان را افزایش می‌دهند، استفاده می‌شود، متفاوت است. جهش‌های ارثی، جهش‌هایی هستند که با آنها متولد می‌شوید. آنها توسط والدین به شما منتقل می‌شوند.

چگونه از آزمایش‌های نشانگر زیستی برای انتخاب درمان سرطان استفاده می‌شود؟

آزمایش‌های نشانگرهای زیستی می‌توانند به شما و پزشکتان در انتخاب درمان سرطان کمک کنند. برخی از درمان‌های سرطان، از جمله درمان‌های هدفمند و ایمونوتراپی، ممکن است فقط برای افرادی که سرطان‌هایشان نشانگرهای زیستی خاصی دارد، مؤثر باشند.

برای مثال، افراد مبتلا به سرطان که تغییرات ژنتیکی خاصی در ژن  EGFR  دارند ، می‌توانند درمان‌هایی را دریافت کنند که آن تغییرات را هدف قرار می‌دهند، که مهارکننده‌های EGFR نامیده می‌شوند. در این مورد، آزمایش نشانگر زیستی می‌تواند مشخص کند که آیا سرطان فرد دارای تغییر ژن EGFR است که می‌تواند با مهارکننده EGFR درمان شود یا خیر.

آزمایش نشانگرهای زیستی همچنین می‌تواند به شما کمک کند تا مطالعه‌ای در مورد یک درمان جدید سرطان (یک کارآزمایی بالینی) پیدا کنید که ممکن است بتوانید به آن بپیوندید. برخی از مطالعات، افراد را بر اساس نشانگرهای زیستی موجود در سرطانشان ثبت‌نام می‌کنند، نه بر اساس محل شروع رشد سرطان در بدن.  

برای برخی دیگر از آزمایش‌های بالینی، آزمایش نشانگر زیستی بخشی از مطالعه است. به عنوان مثال، مطالعاتی مانند NCI-MATCH و NCI-COG Pediatric MATCH از آزمایش‌های نشانگر زیستی برای تطبیق افراد با درمان‌ها بر اساس تغییرات ژنتیکی در سرطان‌هایشان استفاده می‌کنند.

آیا آزمایش نشانگرهای زیستی بخشی از پزشکی دقیق است؟

بله، آزمایش نشانگرهای زیستی بخش مهمی از پزشکی دقیق است که به آن پزشکی شخصی‌سازی‌شده نیز می‌گویند. پزشکی دقیق رویکردی به مراقبت‌های پزشکی است که در آن پیشگیری، تشخیص و درمان بیماری متناسب با ژن‌ها، پروتئین‌ها و سایر مواد موجود در بدن شما انجام می‌شود.

برای درمان سرطان، پزشکی دقیق به معنای استفاده از نشانگرهای زیستی و سایر آزمایش‌ها برای انتخاب درمان‌هایی است که به احتمال زیاد به شما کمک می‌کنند، در عین حال شما را از دریافت درمان‌هایی که احتمالاً کمکی نمی‌کنند، معاف می‌کند.

ایده پزشکی دقیق چیز جدیدی نیست، اما پیشرفت‌های اخیر در علم و فناوری به سرعت بخشیدن به این حوزه از تحقیقات کمک کرده است. دانشمندان اکنون می‌دانند که سلول‌های سرطانی می‌توانند تغییرات مختلفی در ژن‌ها، پروتئین‌ها و سایر موادی که باعث رشد و گسترش سلول‌ها می‌شوند، داشته باشند. آنها همچنین دریافته‌اند که حتی دو نفر با نوع سرطان یکسان ممکن است تغییرات یکسانی در سرطان خود نداشته باشند. برخی از این تغییرات بر نحوه عملکرد برخی از درمان‌های سرطان تأثیر می‌گذارند. 

اگرچه محققان هر روز در حال پیشرفت هستند، رویکرد پزشکی دقیق به درمان سرطان هنوز بخشی از مراقبت‌های معمول برای اکثر بیماران نیست. اما توجه به این نکته مهم است که حتی رویکرد «استاندارد» به درمان سرطان (انتخاب درمان‌ها بر اساس نوع سرطان، اندازه آن و میزان گسترش آن) مؤثر است و برای هر بیمار شخصی‌سازی می‌شود. 

آیا برای انتخاب درمان سرطان باید آزمایش نشانگرهای زیستی انجام دهم؟

با پزشک خود صحبت کنید تا در مورد اینکه آیا آزمایش نشانگر زیستی برای درمان سرطان باید بخشی از مراقبت‌های شما باشد یا خیر، صحبت کنید. پزشکان معمولاً آزمایش نشانگر زیستی ژنومی (که به آن پروفایل ژنومی نیز گفته می‌شود) را برای افرادی که سرطان آنها گسترش یافته یا پس از درمان عود کرده است (که به آن سرطان پیشرفته می‌گویند) پیشنهاد می‌کنند.

آزمایش نشانگرهای زیستی همچنین به طور معمول برای انتخاب درمان برای افرادی که به انواع خاصی از سرطان مبتلا هستند -از جمله سرطان ریه سلول غیر کوچک، سرطان پستان و سرطان روده بزرگ- انجام می‌شود. 

همچنین ایده خوبی است که با ارائه دهنده بیمه درمانی خود مشورت کنید تا ببینید آیا آزمایش نشانگر زیستی برای سرطان شما را پوشش می‌دهند یا خیر. آزمایش نشانگر زیستی در هر بیمارستانی در دسترس نیست. با ارائه دهنده خدمات درمانی خود مشورت کنید تا ببینید آیا آزمایش نشانگر زیستی در بیمارستان یا مکانی که مراقبت‌های سرطان خود را دریافت می‌کنید، ارائه می‌شود یا خیر.

آزمایش نشانگرهای زیستی چگونه انجام می‌شود؟

اگر شما و ارائه دهندگان مراقبت های بهداشتی شما تصمیم بگیرید که آزمایش نشانگرهای زیستی را بخشی از مراقبت‌های خود قرار دهید، آنها نمونه‌ای از سلول‌های سرطانی شما را می‌گیرند. اگر تومور جامد دارید، ممکن است در حین جراحی نمونه برداری کنند. اگر جراحی ندارید، ممکن است نیاز به بیوپسی از تومور خود داشته باشید. 

اگر سرطان خون دارید یا آزمایش نشانگر زیستی به نام بیوپسی مایع انجام می‌دهید، باید خون بگیرید. اگر نمی‌توانید بیوپسی تومور را با خیال راحت انجام دهید، مثلاً به این دلیل که دسترسی به تومور با سوزن دشوار است، ممکن است آزمایش بیوپسی مایع انجام دهید. 

نمونه‌های شما به یک آزمایشگاه ویژه ارسال می‌شود تا از نظر نشانگرهای زیستی خاص آزمایش شوند. آزمایشگاه گزارشی تهیه می‌کند که در آن فهرستی از نشانگرهای زیستی موجود در سلول‌های سرطانی شما در آن قرار دارد؛ ضمنا در گزارش آزمایشگاه این اطلاعات که آیا درمانی وجود دارد که ممکن است برای شما مؤثر باشد یا خیر را هم عنوان می‌کند. تیم مراقبت‌های بهداشتی شما نتایج را با شما در میان می‌گذارد تا در مورد درمان تصمیم‌گیری کنید. 

برای برخی از آزمایش‌های نشانگر زیستی که ژن‌ها را تجزیه و تحلیل می‌کنند، شما همچنین باید نمونه‌ای از سلول‌های سالم خود را ارائه دهید. این کار معمولاً با جمع‌آوری خون، بزاق یا قطعه کوچکی از پوست شما انجام می‌شود. این آزمایش‌ها سلول‌های سرطانی شما را با سلول‌های سالم شما مقایسه می‌کنند تا تغییرات ژنتیکی (به نام جهش‌های سوماتیک) را که در طول زندگی شما ایجاد شده‌اند، پیدا کنند. جهش‌های سوماتیک باعث ایجاد اکثر سرطان‌ها می‌شوند و به اعضای خانواده منتقل نمی‌شوند.

آیا انواع مختلفی از آزمایش‌های نشانگر زیستی وجود دارد؟

بله، انواع مختلفی از آزمایش‌های نشانگر زیستی وجود دارد که می‌توانند به انتخاب درمان سرطان کمک کنند. اکثر آزمایش‌های نشانگر زیستی که برای انتخاب درمان سرطان استفاده می‌شوند، نشانگرهای ژنتیکی را بررسی می‌کنند. اما برخی از آنها به دنبال پروتئین‌ها یا انواع دیگر نشانگرها هستند.

برخی آزمایش‌ها یک نشانگر زیستی واحد را بررسی می‌کنند. برخی دیگر چندین نشانگر زیستی را همزمان بررسی می‌کنند و ممکن است آزمایش‌های چند ژنی یا آزمایش‌های پنلی نامیده شوند. یک مثال، آزمایش Oncotype DX است که فعالیت ۲۱ ژن مختلف را بررسی می‌کند تا پیش‌بینی کند که آیا شیمی‌درمانی احتمالاً برای فرد مبتلا به سرطان پستان مؤثر است یا خیر. 

برخی آزمایش‌ها برای افراد مبتلا به نوع خاصی از سرطان، مانند ملانوما، است. آزمایش‌های دیگر به دنبال نشانگرهای زیستی هستند که در بسیاری از انواع سرطان یافت می‌شوند و چنین آزمایش‌هایی می‌توانند توسط افراد مبتلا به انواع مختلف سرطان مورد استفاده قرار گیرند. 

برخی آزمایش‌ها، به نام توالی‌یابی کل اگزوم، تمام ژن‌های موجود در سرطان شما را بررسی می‌کنند. برخی دیگر، به نام توالی‌یابی کل ژنوم، تمام DNA (هم ژن‌ها و هم خارج از ژن‌ها) را در سرطان شما بررسی می‌کنند. 

با این حال، سایر آزمایش‌های نشانگر زیستی، تعداد تغییرات ژنتیکی در سرطان شما را بررسی می‌کنند (آنچه به عنوان بار جهشی تومور شناخته می‌شود). این اطلاعات می‌تواند امکان اثربخشی نوعی از ایمونوتراپی (که به عنوان مهارکننده‌های ایست بازرسی ایمنی شناخته می‌شود) را در شما مشخص کند.

آزمایش‌های نشانگر زیستی که به عنوان بیوپسی مایع شناخته می‌شوند، در خون یا مایعات دیگر به دنبال نشانگرهای زیستی از سلول‌های سرطانی می‌گردند. دو آزمایش بیوپسی مایع وجود دارد که توسط سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) تأیید شده‌اند، به نام‌های Guardant360 CDx و FoundationOne Liquid CDx. 

نتایج آزمایش نشانگر زیستی به چه معناست؟

نتایج آزمایش نشانگر زیستی می‌تواند نشان دهد که سرطان شما دارای نشانگر زیستی خاصی است که توسط یک درمان شناخته شده هدف قرار می‌گیرد . این بدان معناست که این درمان ممکن است برای درمان سرطان شما مؤثر باشد. درمان تطبیقی ​​ممکن است به عنوان یک درمان مورد تأیید FDA، یک درمان بدون برچسب یا از طریق شرکت در یک کارآزمایی بالینی در دسترس باشد. 

نتایج همچنین می‌تواند نشان دهد که سرطان شما دارای نشانگر زیستی است که ممکن است از اثربخشی یک درمان خاص جلوگیری کند. این اطلاعات می‌تواند شما را از دریافت درمانی که به شما کمکی نمی‌کند، نجات دهد.

در بسیاری از موارد، آزمایش نشانگرهای زیستی ممکن است تغییراتی را در سرطان شما پیدا کند که به پزشک شما در تصمیم‌گیری‌های درمانی کمکی نمی‌کند. به عنوان مثال، تغییرات ژنتیکی که بی‌ضرر (خوش‌خیم) تصور می‌شوند یا اثرات آنها ناشناخته است (گونه‌ای با اهمیت ناشناخته) برای تصمیم‌گیری‌های درمانی استفاده نمی‌شوند. 

بر اساس نتایج آزمایش شما، ارائه دهنده خدمات درمانی شما ممکن است درمانی را توصیه کند که برای نوع سرطان شما مورد تایید FDA نباشد، اما برای درمان نوع دیگری از سرطان که نشانگر زیستی مشابه سرطان شما دارد، تایید شده باشد. این بدان معناست که این درمان بدون برچسب استفاده می‌شود، اما ممکن است برای شما موثر باشد زیرا سرطان شما نشانگر زیستی مورد هدف درمان را دارد.

برخی از آزمایش‌های نشانگر زیستی می‌توانند تغییرات ژنتیکی را که ممکن است با آنها متولد شده باشید (به ارث برده باشید) و خطر ابتلا به سرطان یا سایر بیماری‌ها را افزایش می‌دهند، پیدا کنند. این تغییرات ژنتیکی، جهش‌های ژرم‌لاین نیز نامیده می‌شوند. اگر چنین تغییری یافت شود، ممکن است لازم باشد آزمایش ژنتیکی دیگری انجام دهید تا تأیید شود که آیا واقعاً جهش ارثی دارید که خطر ابتلا به سرطان را افزایش می‌دهد یا خیر. 

فهمیدن اینکه شما یک جهش ارثی دارید که خطر ابتلا به سرطان را افزایش می‌دهد، ممکن است شما و خانواده‌تان را تحت تأثیر قرار دهد. به همین دلیل، پزشک شما ممکن است توصیه کند که با یک متخصص مراقبت‌های بهداشتی ژنتیک (مانند مشاور ژنتیک، متخصص ژنتیک بالینی معتبر) صحبت کنید تا به شما در درک معنای نتایج آزمایش برای شما و خانواده‌تان کمک کند.

آیا آزمایش نشانگرهای زیستی برای درمان سرطان به من کمک خواهد کرد؟

آزمایش‌های نشانگر زیستی به همه کسانی که آنها را دریافت می‌کنند، کمکی نمی‌کند. دلایل مختلفی وجود دارد که چرا ممکن است به شما کمکی نکنند. آزمایش نشانگر زیستی ممکن است در موارد زیر به شما کمکی نکند:

• شما قادر به انجام ایمن بیوپسی مورد نیاز برای آزمایش نیستید.
• بافت توموری کافی در نمونه بیوپسی شما برای انجام آزمایش نشانگر زیستی وجود ندارد.
• آزمایش هیچ نشانگر زیستی در سرطان شما پیدا نمی‌کند که با درمان‌های موجود مطابقت داشته باشد.
• این آزمایش، یک درمان منطبق را شناسایی می‌کند که بدون نسخه پزشک استفاده می‌شود و بیمه شما هزینه آن را پوشش نمی‌دهد.
• این آزمایش، یک درمان منطبق را که در یک کارآزمایی بالینی در حال آزمایش است، شناسایی می‌کند و شما قادر به شرکت در این کارآزمایی نیستید.

حتی اگر آزمایش شما نشانگر زیستی‌ای را پیدا کند که با یک درمان موجود مطابقت داشته باشد، ممکن است آن درمان برای شما مؤثر نباشد. گاهی اوقات سایر ویژگی‌های سرطان یا بدن شما بر میزان اثربخشی یک درمان تأثیر می‌گذارند، مانند نحوه تجزیه دارو در بدن شما. 

دلیل دیگری که ممکن است درمان مؤثر نباشد این است که همه سلول‌های سرطانی شما نشانگرهای زیستی یکسانی ندارند. این بدان معناست که آزمایش نشانگر زیستی ممکن است درمانی را پیدا کند که برخی از سلول‌های سرطانی شما را از بین ببرد، اما نه همه آنها را. سلول‌های سرطانی که توسط درمان از بین نمی‌روند، می‌توانند به رشد خود ادامه دهند و مانع از تأثیر درمان شوند یا باعث شوند که سرطان به سرعت برگردد.

یکی دیگر از دلایلی که آزمایش‌های نشانگر زیستی ممکن است کمکی نکنند این است که نشانگرهای زیستی موجود در سرطان شما می‌توانند با گذشت زمان تغییر کنند. اما یک آزمایش فقط یک “تصویر لحظه‌ای” از تغییرات را در یک نقطه از زمان ثبت می‌کند. بنابراین، نتایج یک آزمایش نشانگر زیستی که در گذشته انجام شده است ممکن است نشانگرهای زیستی موجود در سرطان شما را در حال حاضر منعکس نکند. ارائه دهنده خدمات درمانی شما ممکن است بخواهد دوباره سرطان شما را آزمایش کند، به عنوان مثال، اگر پس از درمان عود کند. 

هزینه آزمایش نشانگرهای زیستی برای درمان سرطان چقدر است؟

هزینه آزمایش نشانگرهای زیستی بسته به نوع آزمایشی که انجام می‌دهید، نوع سرطان و طرح بیمه شما بسیار متفاوت است. 

برای افراد مبتلا به سرطان پیشرفته، برخی از آزمایش‌های نشانگر زیستی توسط بیمه‌های درمانی پوشش داده می‌شوند. ارائه دهندگان بیمه خصوصی اغلب هزینه آزمایش نشانگر زیستی را در صورتی که شواهد کافی مبنی بر لزوم انجام آزمایش برای هدایت تصمیمات درمانی وجود داشته باشد، پوشش می‌دهند. آزمایش‌هایی که شواهد کافی برای تأیید ارزش آنها وجود ندارد، ممکن است تجربی تلقی شوند و احتمالاً تحت پوشش بیمه قرار نمی‌گیرند.

تهیه و تنظیم: سیدطه نوربخش

نظارت و تأیید: فائزه محمدهاشم-متخصص ژنتیک

این مطلب اولین بار در وب سایت سرطان.ایران. منتشر شد.

بیماری‌های مزمن التهابی روده، از جمله کولیت اولسراتیو و بیماری کرون، معمولاً با علائمی مانند دل‌دردهای شدید، اسهال، کاهش وزن، خستگی مفرط و فشار روانی بالا آغاز می‌شوند و می‌توانند تدریجی یا با دوره‌های عود همراه باشند. در کولیت اولسراتیو، التهاب محدود به مخاط روده بزرگ است، اما در بیماری کرون ممکن است تمام لایه‌های دیواره روده (به‌ویژه روده باریک، گاهی معده و حتی مری) درگیر شوند. اگر التهاب مزمن کنترل نشود، می‌تواند به آسیب بافتی دائمی و افزایش خطر ابتلا به سرطان منجر شود.

در گذشته، درمان‌ها بر مهار کلی سیستم ایمنی تمرکز داشتند. اما درمان‌های نوین، هدفمندتر عمل می‌کنند: آن‌ها با مسدود کردن پیام‌رسان‌های خاصی که التهاب را تقویت می‌کنند، زنجیره التهابی را متوقف می‌سازند.

نقش کلیدی دو پیام‌رسان ایمنی در التهاب مزمن

علت دقیق بیماری‌های التهابی سیستمیک هنوز کاملاً شناخته‌شده نیست، اما در کنار زمینه ژنتیکی، عوامل محیطی نیز نقش مهمی دارند.

پروفسور احمد حجازی و تیم او در بخش گوارش، عفونی و روماتولوژی مرکز پزشکی شاریته، سال‌هاست که به بررسی سازوکارهای التهابی در روده و عملکرد سیستم ایمنی مشغول‌اند. آن‌ها موفق شده‌اند تعامل میان دو پیام‌رسان ایمنی را به‌عنوان موتور محرک التهاب مزمن روده‌ای شناسایی کنند:

اینترلوکین-۲۲(IL-22) : پروتئینی که از مخاط روده محافظت می‌کند و به حفظ سد دفاعی آن کمک می‌کند.

آنکوستاتین M  (Oncostatin M): مولکولی که در ترمیم بافت و تمایز سلولی نقش دارد، اما در شرایط خاص می‌تواند واکنش التهابی را تشدید کند.

یک واکنش زنجیره‌ای کنترل‌نشده

پروفسور حجازی می‌گوید: “ما در کلینیک اغلب با بیمارانی جوان مواجهیم که در آغاز مسیر تحصیلی یا شغلی هستند. تاکنون فقط می‌توانستیم پیشرفت بیماری را کند کنیم و علائم را کاهش دهیم، اما همه بیماران به درمان‌های موجود پاسخ نمی‌دهند، بنابراین نیاز فوری به درمان‌های جدید وجود دارد.”

در مطالعات پیشین، تیم پژوهشی اثرات آنکوستاتین M را بررسی کرده بود. این پیام‌رسان التهابی توسط برخی سلول‌های ایمنی تولید می‌شود و سایر عوامل التهابی را فعال می‌کند، و در نتیجه واکنش ایمنی شدیدی ایجاد می‌شود.

نکته مهم این بود که بیمارانی با سطح بالای آنکوستاتین M معمولاً به درمان‌های رایج پاسخ نمی‌دهند. این مسئله نشان داد که میزان این پیام‌رسان می‌تواند به‌عنوان نشانگر زیستی (biomarker) برای پیش‌بینی شدت بیماری و احتمال شکست درمان به کار رود.

تیم تحقیقاتی در طی پنج سال، سازوکار فعال‌سازی التهاب توسط Oncostatin M را بررسی کرد. آن‌ها ابتدا از مدل‌های حیوانی استفاده کردند و سپس نمونه‌های بافتی بیماران را مورد مطالعه قرار دادند. فناوری پیشرفته توالی‌یابی تک‌سلولی (single-cell sequencing) نشان داد که در روده ملتهب (در مقایسه با بافت سالم)، انواع غیرمنتظره‌ای از سلول‌ها گیرنده‌های بیشتری برای Oncostatin M دارند. هم‌زمان، سلول‌های ایمنی بیشتری شروع به تولید این پیام‌رسان التهابی می‌کنند.

از سوی دیگر، اینترلوکین-۲۲ با افزایش تعداد گیرنده‌های آنکوستاتین M، حساسیت بافت روده به این مولکول را بیشتر می‌کند.

حجازی توضیح می‌دهد: “این دو پیام‌رسان ایمنی به‌طور هم‌افزا عمل می‌کنند و التهاب را تشدید کرده و سلول‌های ایمنی بیشتری را به سمت روده می‌کشانند؛ مانند آتشی که پیوسته سوخت بیشتری دریافت می‌کند.”

در مدل‌های تجربی، با مسدود کردن گیرنده‌های آنکوستاتین M، کاهش قابل توجهی در التهاب مزمن و خطر سرطان مرتبط با آن مشاهده شد.

گامی به‌سوی درمان هدفمند برای بیماران پرخطر

یافته‌ها نشان دادند که در نمونه‌های بافتی بیماران مبتلا به سرطان کولورکتال ناشی از التهاب مزمن روده، تعداد زیادی از گیرنده‌های آنکوستاتین M در اطراف تومورها وجود دارد، در حالی که بافت‌های سالم اطراف این ویژگی را نداشتند. این موضوع نشان می‌دهد که این مسیر پیام‌رسانی می‌تواند در فرایند سرطانی شدن نقش داشته باشد.

با این حال، نه همه بیماران دچار سرطان می‌شوند و نه مسیر التهاب در همگان یکسان است.

پروفسور بریتا زیگموند، رئیس کلینیک گوارش، عفونی و روماتولوژی در شاریته می‌گوید:”بیماری‌های التهابی مزمن روده بسیار پیچیده‌اند و از فردی به فرد دیگر متفاوت‌اند. همین موضوع درمان و پیش‌بینی پاسخ به درمان را دشوار می‌کند. اما اکنون با شناسایی نقش کلیدی Oncostatin M و تعامل آن با IL-22، درک بهتری از آنچه در برخی بیماران التهاب مزمن را تداوم می‌بخشد، به‌دست آورده‌ایم. این یافته مسیر توسعه درمان‌های هدفمند را هموار می‌سازد.”

امید به درمان مبتنی بر اختلال هدفمند مسیر التهابی

یافته‌های این گروه پژوهشی ممکن است به‌زودی وارد فاز درمانی شوند: با مهار تعامل میان Oncostatin M و اینترلوکین-۲۲. پروفسور حجازی می‌افزاید:”نتایج ما پایه علمی محکمی برای توسعه درمان‌های هدفمند علیه این مسیر التهاب‌زا فراهم می‌کند، به‌ویژه در بیمارانی با اشکال شدیدتر بیماری.”

در حال حاضر، یک کارآزمایی بالینی برای ارزیابی آنتی‌بادی‌ای که گیرنده‌های آنکوستاتین M را مسدود می‌کند در جریان است.

منبع:

The IL-22–oncostatin M axis promotes intestinal inflammation and tumorigenesis. Nature Immunology, 2025; DOI: 10.1038/s41590-025-02149-z

تهیه و تنظیم: سید طه نوربخش

نظارت و تأیید: فائزه محمدهاشم-متخصص ژنتیک

این مطلب اولین بار در وب سایت سرطان.ایران. منتشر شد.

فهرست مطالب:

نشانگر توموری چیست؟

نشانگرهای توموری چه کاربردی دارند؟

آیا می‌توان از نشانگر توموری برای غربالگری سرطان استفاده کرد؟

آیا همه انواع سرطان‌ها نشانگر توموری دارند؟

راهنمای نشانگرهای توموری مورد استفاده در سرطان

نکات کلیدی:

نشانگرهای توموری موادی هستند که در خون یافت می‌شوند و ممکن است در صورت وجود سرطان، سطح آن‌ها افزایش یابد.

این نشانگرها معمولاً اختصاصی نیستند؛ یعنی برخی بیماری‌های غیرسرطانی هم می‌توانند موجب افزایش سطح آن‌ها شوند.

بنابراین، باید هم‌زمان با آزمایش‌های تصویربرداری و معاینه پزشک تفسیر شوند.

نشانگر توموری چیست؟

نشانگرهای توموری که گاهی به آن‌ها «مارکر سرطانی» یا «بیومارکر» هم گفته می‌شود، موادی هستند که ممکن است در خون، ادرار، مدفوع، بافت تومور یا سایر بافت‌های بدن یافت شوند. نوع نشانگر و سطح آن می‌تواند اطلاعات مهمی درباره سرطان در اختیار پزشک قرار دهد. برخی نشانگرها ویژه یک نوع سرطان هستند، اما برخی دیگر ممکن است در چندین نوع سرطان دیده شوند. لازم به ذکر است که بیماری‌های غیرسرطانی نیز می‌توانند سطح این نشانگرها را افزایش دهند.

نشانگرهای توموری چه کاربردی دارند؟

مهم‌ترین کاربرد نشانگرهای توموری، بررسی روند پاسخ‌دهی سرطان به درمان است. کاهش سطح نشانگر ممکن است نشانه مؤثر بودن درمان باشد، در حالی که افزایش سطح آن می‌تواند حاکی از رشد سرطان باشد. با این حال، چون بیماری‌های غیرسرطانی هم می‌توانند موجب افزایش نشانگرها شوند، باید نتایج آن‌ها همراه با تصویربرداری (مانند سی‌تی‌اسکن، ام‌آر‌آی، سونوگرافی)، علائم بالینی و معاینه پزشک ارزیابی شود.

در برخی سرطان‌ها، این نشانگرها برای پایش بازگشت بیماری (عود سرطان) پس از درمان نیز استفاده می‌شوند، اما این کاربرد در همه سرطان‌ها مفید نیست. مثلاً در سرطان پستان، تحقیقات نشان داده که پایش نشانگرها بعد از درمان تأثیری در افزایش طول عمر بیماران ندارد، بنابراین این روش توصیه نمی‌شود.

همچنین، نشانگرهای توموری در کنار سایر آزمایش‌ها (مانند تصویربرداری و نمونه‌برداری) می‌توانند در تشخیص و مرحله‌بندی سرطان، در افرادی که دارای علائم مشکوک هستند، کمک‌کننده باشند. برخی نشانگرها حتی می‌توانند برای پیش‌بینی پیش‌آگهی بیماری و انتخاب نوع درمان مفید باشند.

آیا می‌توان از نشانگر توموری برای غربالگری سرطان استفاده کرد؟

در حالت ایده‌آل، نشانگرها باید بتوانند به‌عنوان ابزار غربالگری در جمعیت عمومی برای کشف زودهنگام سرطان استفاده شوند، یعنی زمانی که فرد هیچ علامتی ندارد و سرطان در مراحل ابتدایی قابل درمان است. با این حال، تاکنون تنها نشانگری که در غربالگری مورد استفاده قرار گرفته، آنتی‌ژن اختصاصی پروستات (PSA) برای سرطان پروستات است، که آن هم با محدودیت‌هایی همراه است.

مشکل اصلی نشانگرهای توموری برای غربالگری، فقدان اختصاصیت کافی آن‌هاست؛ یعنی ممکن است سطح آن‌ها بدون وجود سرطان هم افزایش یابد (مثبت کاذب)، که منجر به انجام آزمایش‌ها و اقدامات غیرضروری و ایجاد اضطراب در بیماران می‌شود. همچنین، برخی نشانگرها در مراحل اولیه سرطان افزایش نمی‌یابند، بنابراین نمی‌توانند سرطان را زودتر از بروز علائم کشف کنند. علاوه بر این، برخی مواد نشانگر به‌طور طبیعی در بدن وجود دارند و سطح “طبیعی” آن‌ها همیشه صفر نیست.

آیا همه انواع سرطان‌ها نشانگر توموری دارند؟

خیر، همه انواع سرطان‌ها نشانگر توموری شناخته‌شده ندارند. حتی در صورت وجود نشانگر مرتبط، ممکن است سطح آن در همه بیماران بالا نباشد. مثلاً آنتی‌ژن کارسینوامبریونیک (CEA) که در سرطان کولون کاربرد دارد، تنها در ۷ تا ۸ مورد از هر ۱۰ بیمار مبتلا به سرطان کولون بالا می‌رود؛ یعنی حدود ۳۰٪ از مبتلایان اصلاً افزایش سطح این نشانگر را ندارند. حتی در مراحل اولیه سرطان کولون، فقط در یک‌چهارم بیماران CEA بالا می‌رود. بنابراین این نشانگر همیشه برای تشخیص زودهنگام مفید نیست، که اتفاقاً بهترین زمان برای درمان قطعی است.

با این حال، نشانگرهای توموری می‌توانند در پایش پاسخ به درمان یا بررسی عود بیماری بسیار مفید باشند؛ البته به شرطی که همراه با علائم بالینی، معاینه پزشک و بررسی‌های تصویربرداری (مانند سی‌تی، ام‌آر‌آی یا پت‌اسکن) ارزیابی شوند.

راهنمای نشانگرهای توموری در انواع سرطان

در جدول زیر فهرستی از رایج‌ترین نشانگرهای توموری، سرطان‌های مرتبط با آن‌ها، بیماری‌های غیرسرطانی که می‌توانند سطح این نشانگرها را بالا ببرند، و محدوده نرمال آورده شده است.

توجه: در مواردی که نیمه‌عمر (Half-life) نشانگر ذکر شده، زمان مناسب برای اندازه‌گیری مجدد باید بر اساس آن در نظر گرفته شود. مثلاً نیمه‌عمر PSA حدود ۲ تا ۳ روز است؛ بنابراین اگر یک روز بعد از عمل جراحی برداشت پروستات آزمایش انجام شود، ممکن است هنوز سطح آن بالا باشد، اما بعد از یک هفته باید تقریباً صفر شود.

تهیه و تنظیم: سید طه نوربخش

نظارت و تأیید: فائزه محمدهاشم-متخصص ژنتیک

خلاصه:

این مطلب اولین بار در وب سایت سرطان.ایران. منتشر شد.